kurdpress

کوردستان؛ دەروازەی بازرگانیی ڕۆژئاوای ئێران

گەشەکردنی %۱۵۸ـی بازرگانیی دەرەکی، بەرزبوونەوەی %۳۶ـی بەهای ترانزێتی کاڵاکان و تۆمارکردنی زیاتر لە ۷۱۲ ملیۆن دۆلار ئاڵوگۆڕی بازرگانی تەنیا لە دوو مانگی یەکەمی ساڵی ۱۴۰۵دا، نیشانی دەدات کە سنوورەکانی کوردستان زیاتر لە هەر کاتێکی تر بوونەتە یەکێک لە گرنگترین خاڵە بەهێزە جیۆ-ئابوورییەکانی ئێران؛ توانستێک کە ئەگەر لەگەڵ پەرەپێدانی ژێرخانەکان و ئاسانکاریی بازرگانیدا هاوڕێ بێت، دەتوانێت ئەم پارێزگایە بکاتە چەقی بازرگانیی ڕۆژئاوای وڵات و بازنەی بەستنەوەی ئێران بە بازاڕەکانی ناوچەکەوە.

گێڕانەوەی دژبەیەکی تورکیا و حزبە کوردییەکان لەبارەی پڕۆسەی ئاشتییەوە

لە کاتێکدا حکوومەتی تورکیا لە لێواری پێشکەشکردنی پڕۆژەیاسایەکدایە بۆ دارشتنی چوارچێوەی یاسایی پرۆسەی چەکداماڵینی پەکەکە، ناکۆکی نێوان ئەنقەرە و بزووتنەوەی سیاسی کورد لە پرسی کات تێپەڕیوە و ئێستا لەسەر جەوهەر و ماهیەتی ئەم یاسایە چڕبووەتەوە؛ حکوومەت وەک ئامرازێک بۆ کۆتاییهێنان بە چالاکیی چەکداری دەیبینێت، بەڵام پارتی دەم (DEM) و کەجەکە (KCK) داوا دەکەن بکرێتە چوارچێوەیەک بۆ چاکسازیی دیموکراتی و چارەسەری سیاسیی پرسی کورد.

لێکەوتەکانی کشانەوە گەورەکەی پەکەکە لە هەرێمی کوردستان

دوای کشانەوەی پەکەکە لە ناوچە سنوورییەکانی تورکیا، لە ئێستادا ڕاپۆرتەکان باس لە چۆڵکردنی "گارە" دەکەن کە یەکێکە لە گرنگترین ناوەندە ستراتیژییەکانی پەکەکە؛ هەنگاوێک کە زۆر کەس بە نیشانەی چوونە ناو قۆناغی بێگەڕانەوەی پرۆسەی ئاشتی دەزانن.

وەرچەرخانی ستراتیژی؛

نهێنیی ئاساییبوونەوەی پەیوەندییەکانی ئەنقەرە و سلێمانی

پەیوەندییەکانی نێوان تورکیا و یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان، کە سەردەمێک بەهۆی دەرکردنی نوێنەری یەکێتی لە ئەنقەرە، قەدەغەکردنی گەشتە ئاسمانییەکانی سلێمانی و تۆمەتبارکردنی بە هاوکاریی پەکەکە گەیشتبووە نزمترین ئاستی خۆی، ئێستا لەسەر ڕێڕەوی چاککردنەوەدایە. زنجیرە دیدارەکانی ئەم دواییەی بەرپرسانی هەردوولا نیشانی دەدەن کە ئەنقەرە و سلێمانی، بەهۆی گۆڕانی هاوکێشە ناوچەییەکانەوە، وەرزێکی نوێیان لە هاوکاری دەستپێکردووە.

ئامانجی عێراق لە پاڵپشتیی دانانی سیستمی بەرگری لە هەرێمی کوردستان

​گفتوگۆکانی نێوان بەغدا و هەولێر لەسەر پاراستنی کێڵگە نەوتی و گازییەکان، هاوکات لەگەڵ هەوڵەکانی واشنتۆن بۆ بەهێزکردنی پێگەی کۆمپانیا ئەمریکییەکان لە عێراقدا، بووەتە یەکێک لە گرنگترین پێشهاتە ئەمنی و ئابوورییەکانی ئەم وڵاتە.

گیانلەدەستدانی گوماناوی لە زیندانەکانی هەرێمی کوردستاندا

گۆڤاری "ئامارجی"، ئیدیعا دەکات دووبارەبوونەوەی گیانلەدەستدانی زیندانیان لە بەندیخانەکان و زیندانەکانی هەرێمی کوردستاندا لەژێر ناوی "خۆکوژی"، شەپۆلێک لە گومان و دڵەڕاوکێی لێکەوتووەتەوە؛ خێزانی قوربانییەکان، چالاکوانانی مافی مرۆڤ و چاودێرانی سەربەخۆ باس لە ئەگەری ئەشکەنجەدان، نەبوونی شەفافیەت و هەژموونی سیاسی بەسەر دەزگای دادوەرییەوە دەکەن.

یاسای هەڵوەشاندنەوەی پەکەکە؛ قۆناغی تەماویی پرۆسەی ئاشتی لە تورکیا

سەرەڕای پشتڕاستکردنەوەی فەرمیی ڕەجەب تەیب ئەردۆغان سەبارەت بە داڕشتنی یاسایەکی تایبەت بۆ هەڵوەشاندنەوەی پەکەکە، ناکۆکی لەسەر کاتی جێبەجێکردنی، ڕادەی لێبووردنەکە و چارەنووسی عەبدوڵڵا ئۆجەلان، پرۆسەی ئاشتیی نێوان حکوومەتی تورکیا و بزووتنەوەی کوردی گەیاندووەتە قۆناغێکی هەستیار و پڕ لە لێڵی.

ستراتیژی پەکەکە  لە خەباتی چەکدارییەوە بۆ خەباتی سیاسی

​دەستپێکردنی کارەکانی تۆڕی هەواڵیی «نووچە تیڤی» و کۆمەڵێک میدیا و دامەزراوەی ڕۆشنبیریی نوێی سەر بە ڕەوتی نزیک لە پەکەکە، تەنها گۆڕانکارییەکی میدیایی نییە؛ بەڵکو نیشانەیەکە بۆ داڕشتنەوەی سیاسیی ئەم ڕەوتە لە تورکیا، سووریا، عێراق و ئەورووپا. بە بڕوای گۆڤاری «نەشناڵ کۆنتێکست» (National Context)، ئەم گۆڕانکاریانە ئەوە نیشان دەدەن کە پەکەکە خەریکە مۆدێلی پشتبەستوو بە هێزی سەربازی دەگۆڕێت بۆ تۆڕێک کە پشت بە سیاسەتی یاسایی، دامەزراوە ڕۆشنبیرییەکان و ڕێکخستن لە دەرەوەی سنوورەکان، دەبەستێت.

ئایا «مزگەوتی گەورەی بارزانی» ڕازی بنبەستی سیاسیی هەرێمی کوردستان ئاشکرا دەکات؟

مزگەوتێک بە قەبارەیەکی کەم وێنە لە هەرێمی کوردستاندا، زیاتر لەوەی پەیوەندی بە ئایینەوە هەبێت، پەیوەندی بە جۆرە تێڕوانینێکەوە هەیە بۆ دەسەڵاتداری و لێکچوونی لەگەڵ مۆدێلی دەوڵەتانی کەنداودا.

تۆپی پێ؛ مەرهەمێک بۆ ئەزموونە تاڵە سیاسییەکانی کورد

هاوکات لەگەڵ لاوازبوونی پێگەی سیاسیی کورد لە هەندێک وڵاتی ناوچەکە وەک سووریا، سەرکەوتنی وەرزشوانان و یانە کوردییەکان لە مۆندیال و ڕکابەرییە یانەیییەکانی تۆپی پێدا، شەپۆلێک لە شانازی و یەکگرتوویی لە نێوان کورداندا خولقاندووە.

سەرنجی واشنتۆن بۆ سەر قەیرانی سیاسیی هەرێمی کوردستان کەم بوتەوە

هاوکات لەگەڵ بەردەوامیی ناکۆکییە ناوخۆییەکان، نیشانەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە ئەمریکا چیتر پێکهێنانی حکوومەتی هەرێمی کوردستانی نەخستووەتە ئەولەویەتی سیاسەتی خۆیەوە و سەرنجی زیاتری لەسەر بەغدایە؛ گۆڕانکارییەک کە بە بڕوای چاودێران، کاریگەریی هەبووە لەسەر بەردەوامبوونی بنبەستی سیاسی لە هەولێریشدا.

لە ئەنقەرە و دیمەشقەوە تا بەغدا؛

ئەرکەکەی تۆم باراک و نیگەرانییەکان لە بەهێزبوونی مەرکەزییەت لە عێراق

دەستنیشانکردنی "تۆم باراک" وەک نوێنەری تایبەتی ئەمریکا لە عێراق و سووریا، وەک نیشانەیەک بۆ مەیلی نوێی واشنتۆن بەرەو بەڕێوەبردنی ڕاستەوخۆتری دۆسیە سیاسی و ئەمنییەکانی عێراق هەڵدەسەنگێندرێت؛ ستراتیژییەک کە لە یەک کاتدا سەرنج دەخاتە سەر بەهێزکردنی حکوومەتی ناوەندی، سنووردارکردنی دزەکردنی ئێران و پێناسەکردنەوەی پەیوەندییەکانی نێوان بەغدا و هەرێمی کوردستان.

ترەمپ، کورد و بەڵێنە یەک لەدوای یەکە بێ ئاکامەکانی ئەمریکا

لێدوانە نوێیەکانی دۆناڵد ترەمپ دژی کورد تەنیا جەنجاڵییەکی سیاسی نییە؛ بەڵکو چەندین دەیەی بەڵێنە بەدینەهاتووەکانی ئەمریکایە بە گەلێک بەبیر دێنێتەوە کە چەندین جار لە هاوکێشە ناوچەیییەکاندا کراونەتە هاوپەیمانێکی کاتی.

خوێندنەوەیەک بۆ ٣٥ ساڵ ئەزموونی حوکمڕانیی کورد لە عێراق

زانکۆی لەندەن بۆ ئابووری بڵاوی دەکاتەوە دەستکەوتی سەرەکیی ٣٥ ساڵ حوکمرانیی کورد لە عێراق، بەدەستهێنانی ئۆتۆنۆمی نەبووە، بەڵکوو کۆنترۆڵکردنی ناکۆکییە ناوخۆییەکان بووە؛ دەستکەوتێک کە ئێستا بەهۆی بەردەوامیی ململانێ سیاسییەکان و لاوازبوونی دامەزراوەکانەوە، کەوتووەتە ژێر هەڕەشەیەکی ڕژدەوە.

پنتاگۆن: ئەمریکا تەنها تەماشاچی جەنگی دیمەشق و کوردەکان بوو

ڕاپۆرتی پشکێنەری گشتیی پنتاگۆن نیشانی دەدات کە هێزەکانی ئەمریکا لە لوتکەی شەڕی نێوان سوپای سووریا و هێزە کوردییەکانی سووریادا لە سەرەتای ساڵی ٢٠٢٦، تەنیا ڕۆڵی نێوەندگیریان بۆ چوونەدەرەوەی سەلامەتی هێزە کوردییەکان لە حەلەب گێڕاوە و لە هەر جۆرە دەستوەردانێکی سەربازیی ڕاستەوخۆ خۆیان پاراستووە.

کۆتایی دە ساڵ هەوڵی بێ ئاکامی ڕۆژئاوا بۆ یەکخستنی هێزی پێشمەرگە

ئەو بەرنامەیەی کە لە سەردەمی شەڕی داعشەوە دەستی پێکرد و ئامانجەکەی دروستکردنی هێزێکی پیشەگەر و ناپارتیزان (ناحزبی) بوو، ئێستا بەهۆی بڕینی هاوکارییە داراییەکانی ئەمریکا و بەردەوامیی ناکۆکییە سیاسییەکانی هەرێمی کوردستان، لە لێواری شکستی تەواوەتی دایە.

ئاستەنگەکانی بەردەم کوردانی سووریا بۆ پاراستنی بەڕێوەبەریی خۆسەر

ڕاپۆرتێکی نوێ دەریدەخات کە بەشێک لە کەمینە ئایینییەکانی باکوور و ڕۆژهەڵاتی سووریا نیگەرانن لەوەی کە بەهۆی لەناوچوونی پێکهاتەکانی بەڕێوەبەریی خۆسەرەوە، جارێکی دیکە ڕووبەڕووی نایەکسانی و پەراوێزخستن ببنەوە.

پرسی یەپەژە؛ گرێکوێرەی دانوستانەکانی هەسەدە و دیمەشق

پرسی تێکەڵبوونی هێزە کوردییەکانی سووریا بە سوپای نیشتمانیی ئەو وڵاتە، قۆناغێکی هەستیار و ئاڵۆز بەخۆیەوە دەبینێت. لە کاتێکدا پرۆسەی تێکەڵبوونی پێکهاتەکانی دیکەی هێزەکانی سووریای دیموکرات هەنگاوی کرداریی ناوە، پرسی چارەنووس و پێگەی "یەکینەکانی پاراستنی ژنان" بووەتە یەکێک لە ئاستەنگەکانی بەردەم گەیشتن بە ڕێککەوتنی کۆتایی نێوان سەرکردایەتی خۆبەڕێوەبەری و حکوومەتی ناوەندیی دیمەشق.

هەوڵی درەنگوەختی هەولێر بۆ بەهێزکردنی نفووز لە بەغدا

کۆبوونەوە چڕوپڕەکانی مەسروور بارزانی لەگەڵ سەرۆک وەزیران، سەرکردە سیاسییەکان و بەرپرسانی ئەمنیی عێراق لە بەغدا، گومانەکانی سەبارەت بە دەستپێکردنی ڕێبازێکی نوێ لەلایەن پارتی دیموکراتی کوردستانەوە بۆ چارەسەرکردنی ناکۆکییەکان لەگەڵ بەغدا بەهێزتر کردووە.

لێکەوتەکانی ڕێککەوتنی دەسەڵات و ئۆپۆزسیۆن لە هەرێمی کوردستان

ڕێککەوتنی نێوان یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان و جووڵانەوەی نەوەی نوێ تەنیا وەک هاوپەیمانییەکی سیاسیی سادە نابینرێت؛ چوونکە پرسیارگەلێکی جدیی لەسەر داهاتووی ئۆپۆزسیۆن، سەربەخۆیی حزبەکان و هاوسەنگیی هێز لە هەرێمی کوردستاندا هێناوەتە ئاراوە.

گرنگیی ستراتیژیی گەڕانەوەی کورد بۆ عەفرین

سەردانی ئیلهام ئەحمەد بۆ عەفرین دوای ۹ ساڵ، هاوکات لەگەڵ گەڕانەوەی بەربڵاوی کوردە ئاوارەکان بۆ ئەم ناوچەیە، جارێکی دیکە گرنگیی ستراتیژیی عەفرینی لە هاوکێشەکانی سووریادا زەق کردووەتەوە.

هەڵبژاردن یان شانۆگەریی سیاسی لە ناوچە کوردنشینەکانی سوورویا؟

مێگان بۆدت، سەرۆکی پەیمانگای ئاشتیی کوردی، هەڵبژاردنەکانی ئەم دواییەی ناوچە کوردییەکانی سووریا وەک کێبڕکێیەکی ئازاد نابینێت، بەڵکوو پێی وایە ڕەنگدانەوەی ڕوانگەی گرووپێکی سنووردار لە نوخبەکانی نزیک لە حکوومەتە و بەمەش شەرعیەتی پرۆسە سیاسییەکە دەخاتە ژێر پرسیارەوە. لە بەرامبەردا، سێس فرانتسمەن، شارەزای کاروباری ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست، وێڕای هاوڕابوونی لەسەر سنوورداربوونی پرۆسەی هەڵبژاردنەکە، هەڕەشە ئەمنییەکان و گوشارەکانی تورکیا وەک هۆکارێکی سەرەکیی شێوەگرتنی دۆخی ئێستا پێناسە دەکات.

داهاتووی لێڵی کەرکووک؛ ئایا کورد بۆ جێبەجێکردنی ماددەی ١٤٠ دەبێت «چاوەڕێی موعجیزە» بێت؟

سڕینەوەی ماددەی ١٤٠ لە کارنامەی حکوومەتی نوێی عێراق، جارێکی دیکە داهاتووی کەرکووک و ناوچە جێناکۆکەکانی نێوان بەغدا و هەولێری خستووەتە ناو تەمومژی نادیارییەوە؛ دۆخێک کە بە بڕوای چاودێران، بێ ڕێککەوتنی سیاسی نێوان کورد و حکوومەتی ناوەندی، هیچ چارەسەرێکی بۆ بەدی ناکرێت.

ئاستەنگەکانی پاراستن و گەشەپێدانی زمانی کوردی لە سووریا

سەرەڕای گەشەسەندنی خوێندن و بەرهەمە کولتوورییەکان بە زمانی کوردی لە ساڵانی ڕابردوودا، شارەزایان دەڵێن نەبوونی دامەزراوەی پسپۆڕ، جیاوازی لە شێوازەکانی نووسین و لاوازیی ژێرخانی پەروەردەیی، هێشتا ڕێگرە سەرەکییەکانی بەردەم گەشەی زانستیی زمانی کوردین لە سووریا.