بەپێی هەواڵی کوردپرێس، ڕێککەوتنی ئەم دواییەی نێوان نەوەی نوێ و یەکێتی، بووەتە یەکێک لە هەرە پڕهەراوترین پێشهاتە سیاسییەکانی مانگەکانی ڕابردووی هەرێمی کوردستان. ئەم ڕێککەوتنە لە لایەکەوە ڕەنگە ڕێگا خۆش بکات بۆ دەربازبوون لەو بنبەستە درێژخایەنەی لە پرسی پێکهێنانی حکوومەتدا هەیە، بەڵام لە لایەکی دیکەوە، گومان و پرسیاری قورسی لەسەر سەربەخۆیی حزبە بەرهەڵستکارەکان، گوشارە سیاسییەکان و داهاتووی فرەدەنگی لە هەرێمدا دروست کردووە.

جووڵانەوەی نەوەی نوێ کە لە سەرەتای دامەزراندنییەوە بە دروشمی دژایەتیکردنی گەندەڵی و ڕووبەڕووبوونەوەی قۆرخی دەسەڵات لەلایەن دوو حزبە باڵادەستەکەوە (پارتی دیموکراتی کوردستان و یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان) دەستی بە چالاکی کرد، ئێستا بە واژۆکردنی ڕێککەوتنی دابەشکردنی دەسەڵات لەگەڵ یەکێتی، کەوتووەتە دۆخێکەوە کە زۆر کەس وەک وەرچەرخانێکی ۱۸۰ پلەیی لە سیاسەتەکانی ئەو حزبەدا دەیناسێنن.

ئەم ڕێککەوتنە کە گفتوگۆکانی لە کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ـەوە دەستی پێکردبوو، لە سەرەتای مانگی ئایاردا بە شێوەیەکی فەرمی لەلایەن ئەنجومەنی سیاسیی نەوەی نوێوە واژۆ کرا. بەڵام هاوکاتبوونی ئەم ڕێککەوتنە لەگەڵ ئازادکردنی شاسوار عەبدولواحید، سەرۆکی جووڵانەوەی نەوەی نوێ لە زیندان، وای کردووە زۆربەی ڕەخنەگران گومانی جدییان لەسەر ڕۆڵی گوشارە دادوەری و سیاسییەکان لە پێکهێنانی ئەم ڕێککەوتنەدا هەبێت.

بنبەستی سیاسیی دوای هەڵبژاردن

هەڵبژاردنی پەرلەمانی کوردستان لە تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤، پەرلەمانێکی پەرتەوازە و بێ زۆرینەی ڕەهای لێکەوتەوە. پارتی دیموکراتی کوردستان بە بەدەستهێنانی ۳۹ کورسی بووە گەورەترین فراکسیۆنی پەرلەمانی ١٠٠ کورسییەکە. یەکێتی ٢٣ کورسی و نەوەی نوێ ١٥ کورسییان بەدەست هێنا.

یەکگرتووی ئیسلامیی کوردستان چوار کورسی و ڕەوتی هەڵوێست دوو کورسییان بردەوە، کورسییەکانی دیکەش بەسەر حزبە بچووکەکان و کۆتای پێکهاتە نەتەوەیی و ئاینییەکاندا دابەش بوون.

نەبوونی زۆرینەیەکی یەکلاکەرەوە بووە هۆی ئەوەی گفتوگۆکانی پێکهێنانی حکومەتی نوێ زیاتر لە ١٨ مانگ درێژە بکێشن؛ ناکۆکییەکانیش لەسەر چۆنیەتیی بەڕێوەبردنی پەرلەمان، دابەشکردنی پۆستەکان و پێکهاتەی حکومەت، پرۆسەی پێکهێنانی کابینەکەیان پەکخست. لەم نێوەندەدا، کۆمەڵی دادگەریی کوردستان کە خاوەنی سێ کورسییە لە پەرلەمان، بایکۆتی دانیشتنەکانی پەرلەمانی کردووە و پێی وایە پرۆسە سیاسییەکە لە پێشینەدا دیزاین کراوە.

ئەو بەرهەڵستکارانەی لە دەسەڵات نزیک بوونەوە

عومەر گوڵپی، ئەندامی پێشووی پەرلەمان لە کۆمەڵی دادگەری، پێی وایە ڕێککەوتنی نێوان یەکێتی و نەوەی نوێ گورزێکی جدی بوو لە پێگەی سیاسیی ڕەوتە بەرهەڵستکارەکان.

ئەو دەڵێت: «نەوەی نوێ هەمیشە بە دەنگدەرانی بەڵێن دابوو کە لەژێر هیچ بارودۆخێکدا ناچێتە هاوپەیمانی لەگەڵ حزبە دەسەڵاتدارەکان. کاتێک حزبێک هەڵوێستەکانی بە تەواوی دەگۆڕێت، سروشتییە کە دەنگدەران هەست بکەن فێڵیان لێ کراوە.» بە بڕوای ئەو، ئەم ڕێککەوتنە بێ متمانەیی گشتیی بەرامبەر حزبە ئۆپۆزسیۆنەکان قووڵتر کردووە، بەتایبەت کە شاسوار عەبدولواحید ڕاستەوخۆ دوای ئازادبوونی لە زیندان، چووە ناو ڕێککەوتن لەگەڵ یەکێتی.

لەکاتێکدا سەرکردەکانی نەوەی نوێ بەرگری لەم بڕیارە دەکەن؛ ئەوان پاساوی ئەوە دەهێننەوە کە ساڵانێک خەباتی ناڕەزایەتی و مانەوە لە بەرەی ئۆپۆزسیۆندا نەیتوانیوە چاکسازیی پێکهاتەیی بەدی بهێنێت، بەڵام بەشداریکردن لە دەسەڵاتدا دەرفەتێکی زیاتریان پێدەدات بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی گەندەڵی، بێکاری و سنووردارکردنی ئازادییە مەدەنییەکان.

بەپێی ئەم ڕێککەوتنە، هەردوو حزبەکە لە ناو پەرلەماندا هەماهەنگی دەکەن و چاوەڕوان دەکرێت نەوەی نوێ لە کابینەی داهاتووی هەرێمدا چەند وەزارەتێکیش بگرێتە دەست.

کاریگەریی ڕێککەوتنەکە لەسەر بەغدا

لێکەوتەکانی ئەم ڕێککەوتنە تەنیا لە هەولێر و سلێمانیدا قەتیس نەماونەتەوە. سروە عەبدولواحید، خوشکی شاسوار عەبدولواحید و سەرۆکی فراکسیۆنی نەوەی نوێ لە پەرلەمانی عێراق، لەم دواییانەدا وەک وەزیری ژینگەی عێراق دەستنیشان کرا؛ پۆستێک کە پێشتر لە پشک و بەشی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان بوو.

ئەم گۆڕانکارییەش لە ڕوانگەی ڕەخنەگرانەوە، بە نیشانەیەکی دیکەی نزیکبوونەوەی ڕۆژ لەدوای ڕۆژی نەوەی نوێ لە پێکهاتەی دەسەڵات دادەنرێت.

لە هێمای ناڕەزایەتییەوە بۆ شەریکی دەسەڵات

شاسوار عەبدولواحید لە کاتی ڕیفراندۆمی سەربەخۆیی هەرێمی کوردستان لە ساڵی ٢٠١٧دا ناوبانگی دەرکرد. ئەو یەکێک بوو لەو دەگمەنە کەسایەتییە سیاسییانەی بە ئاشکرا دژی ئەنجامدانی ڕیفراندۆم وەستایەوە و بە هەنگاوێکی نەشیاوی زانی لەو بارودۆخەدا.

دوای ئەوە، جووڵانەوەی نەوەی نوێی لە سلێمانی دامەزراند و توانی بە دروشمە چاکسازیخواز و دژە گەندەڵییەکانی، بەشێکی بەرچاو لە گەنجانی ناڕازیی ڕابکێشێت. ئەم حزبە لە هەڵبژاردنی ٢٠١٨ی هەرێمدا هەشت کورسی و لە هەڵبژاردنی پەرلەمانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢١دا چوار کورسی بەدەست هێنا و هەمیشە جەختی لەسەر پاراستنی مەودای خۆی لە حزبە دەسەڵاتدارەکان دەکردەوە. بەڵام ئێستا، هەر ئەم ڕابردووە بووەتە یەکێک لە سەرەکیترین تەوەرەکانی ڕەخنەگرتن لە نەوەی نوێ.

گوشارە دادوەرییەکان و تۆمەتی سەودای سیاسی

شاسوار عەبدولواحید لە ساڵانی ڕابردوودا ڕووبەڕووی چەندین دۆسیەی دادوەری و دارایی بووەتەوە؛ لەوانەش داواکارییەکانی پەیوەست بە قەرزە بازرگانییەکان، پابەندبوونی دارایی پڕۆژەی «چاوی لاند» لە سلێمانی و قەرزی کارەبا بە حکومەتی هەرێم. لە ساڵی ٢٠١٩شدا، پەرلەمانتارێکی پێشووی نەوەی نوێ تۆمەتباری کرد بەوەی ڤیدیۆی تایبەتی بۆ دروستکردنی گوشار بەکارهێناوە.

لە ئابی ٢٠٢٥دا، دادگایەک لە سلێمانی عەبدولواحیدی بە تۆمەتی هەڕەشە و چاوترسێنکردن بە شەش مانگ زیندانیکردن مەحکوم کرد. ڕەخنەگران پێیان وایە ئەو لە ماوەی زیندانیکردنەکەیدا لەژێر گوشارێکی زۆردابووە و ترسی لە بەدواداچوونی دۆسیەی زیاتر، دەستبەسەرداگرتنی موڵک و ماڵی و تەنانەت داخرانی کەناڵی ئاسمانیی NRT، لە کۆتاییدا ناچاری کردووە ڕێککەوتنەکە لەگەڵ یەکێتی قبوڵ بکات.

نیگەرانییەکان لەسەر داهاتووی فرەدەنگیی سیاسی

شادمان مەلا حەسەن، یەکێک لە سەرکردەکانی بەرەی گەل، پێی وایە ڕێککەوتنی نەوەی نوێ لەگەڵ یەکێتی لەژێر گوشاری ڕاستەوخۆدا بووە. بە گوتەی ئەو، ئازادکردنی عەبدولواحید لە کردودا مەرجدار بووە بە قبوڵکردنی ئەم ڕێککەوتنە.

ئەم نیگەرانییانە دوای ئەو ئۆپەراسیۆنە ئەمنییەی دژی بەرەی گەل لە ساڵی ٢٠٢٥ ئەنجامدرا، توندتر بوونەوە. لەو کاتەدا هێزە ئەمنییەکانی سلێمانی ئەو بنکانەیان کردە ئامانج کە لە لاهور شێخ جەنگییەوە نزیک بوون.

لاهور شێخ جەنگی، هاوسەرۆکی پێشووی یەکێتی و ئامۆزای بافڵ تاڵەبانی، دوای ناکۆکییە ناوخۆییەکان لەو حزبە جیا بووەوە. ئەگەرچی هەندێک لە تۆمەتەکانی سەر ئەو دواتر لە دادگادا ڕەتکرانەوە، بەڵام هێشتا ڕووبەڕووی چەندین دۆسیەی ئەمنی دیکە دەبێتەوە. ڕەخنەگران ئەم پێشهاتانە وەک نیشانەیەک بۆ بەرتەسکبوونەوەی فەزای سیاسی و زیادبوونی گوشار لەسەر ڕەوتە بەرهەڵستکارەکان دەبینن.

مەترسیی قەیرانی یاسایی و داڕمانی پرۆسەی سیاسی

لە بەرامبەردا، محەمەد دۆشکانی، ئەندامی پێشووی پەرلەمانی عێراق لە فراکسیۆنی یەکێتی، بەرگری لە ڕێککەوتنەکە لەگەڵ نەوەی نوێ دەکات و پێی وایە دۆخی ئێستا چیتر شیاوی بەردەوامبوون نییە.

بە گوتەی ئەو، حزبەکانی هەرێم تەنیا دوو بژاردەیان لەبەردەستدایە: یان پەرلەمان چالاک بکەنەوە و حکومەتی نوێ پێکبهێنن، یان پەرلەمان هەڵبوەشێتەوە و هەڵبژاردنی پێشوەختە ئەنجام بدرێت. دۆشکانی هۆشداری دەدات کە بەردەوامبوونی بنبەستەکە ڕەنگە ببێتە هۆی دەستوەردانی دادگای باڵای فیدراڵیی عێراق؛ دەستوەردانی دادگای فیدراڵیش دەکرێت پێگەی یاسایی و دەسەڵاتەکانی هەرێمی کوردستان بخاتە بەردەم تەحەددیاتی زۆر جدییەوە.

هەوڵەکان بۆ نێوەندگیری

لەو نێوەندەدا، یەکگرتووی ئیسلامیی کوردستان هەوڵی داوە ڕۆڵی نێوەندگیر لە نێوان پارتی و یەکێتیدا بگێڕێت. سەڵاحەدین بەهائەدین، ئەمینداری گشتیی ئەو حزبە، لەم دواییانەدا لەگەڵ مەسرور بارزانی و بافڵ تاڵەبانی کۆبووەوە و پڕۆژەیەکی بۆ کۆتاییهێنان بە بنبەستی سیاسی پێشکەش کردن. پڕۆژەکە جەخت لەسەر دەستپێکردنەوەی دانیشتنەکانی پەرلەمان و پێکهێنانی حکومەتێکی بنکەفراوان بە بەشداریی حزبە سەرەکییەکان و هەندێک لە ڕەوتە بەرهەڵستکارەکان دەکاتەوە.

کاڵبوونەوەی سنووری نێوان ئۆپۆزسیۆن و دەسەڵات

هەندێک لە هاووڵاتیانی سلێمانی کە قسەیان بۆ میدیاکان کردووە، پێیان وایە نەوەی نوێ لەژێر گوشاردا ناچاری واژۆکردنی ڕێککەوتنەکە بووە. ئەوان دەڵێن متمانەیان بە توانای حزبە ئۆپۆزسیۆنەکان بۆ هێنانەدی گۆڕانکاری، چ لە ناو دەسەڵات و چ لە دەرەوەی، کەمی کردووە.

لە کۆتاییدا، ڕێککەوتنی نێوان یەکێتی و نەوەی نوێ بۆ زۆرێک لە دەنگدەران تەنیا ڕێککەوتنێکی سیاسیی ئاسایی نییە؛ بەڵکو هێمایەکە بۆ کاڵبوونەوەی سنووری نێوان ئۆپۆزسیۆن و دەسەڵات لە هەرێمی کوردستاندا؛ پرۆسەیەک کە دەکرێت داهاتووی سیاسەت و ململانێی حزبی لە ناوچەکەدا تووشی گۆڕانکاری بنەڕەتی بکات.

سەرچاوە: نیو ڕیجن (The New Region)