بەپێی هەواڵی کوردپرێس، شەشسەد و پەنجا و سێ ڕۆژ بەسەر هەڵبژاردنی پەرلەمانی هەرێمی کوردستانی عێراق، کە لە ٢٠ی ئۆکتۆبری ٢٠٢٤ ئەنجامدرا، تێپەڕیوە، بەڵام هێشتا کابینەی دەیەمی حکوومەتی هەرێم پێک نەهاتووە؛ تۆمارێک کە تەنانەت لە درێژترین ماوەکانی بنبەستی سیاسی لە ئەورووپاش تێپەڕیوە. لەگەڵ ئەوەشدا، بە پێچەوانەی نموونە هاوشێوەکان، هەرێمی کوردستان هێشتا بەبێ پێکهێنانی حکوومەتی نوێ بەڕێوە دەبرێت؛ ڕاستییەک کە هۆکارەکەی دەبێت لە پێکهاتەی دەسەڵات، دابەشبوونی جوگرافیای نفووزی پارتی دیموکراتی کوردستان و یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان، هەروەها گۆڕانی ئەولەویەتەکانی ئەمریکا لە ناوچەکەدا بگەڕێندرێتەوە.
لە کاتێکدا هەرێمی بروکسل دوای ٦١٣ ڕۆژ و حکوومەتی هەرێمی ئیرلەندای باکوور دوای ٦٣٩ ڕۆژ توانییان بنبەستی پێکهێنانی حکوومەت کۆتایی پێ بهێنن، و تۆماری ٥٤١ ڕۆژی بەلجیکاش ئێستا تێپەڕێندراوە، هەرێمی کوردستان چووەتە ڕۆژی ٦٥٣ بەبێ پێکهێنانی کابینەی نوێ.
لەگەڵ ئەوەشدا، جیاوازیی سەرەکیی هەرێمی کوردستان لەگەڵ ئەو نموونانە لەوەدایە کە کابینەی نۆیەم هێشتا بە هەموو دەسەڵاتەکانییەوە بەردەوامە لە کارکردن. ئەم کابینەیە لەم ماوەیەدا گرێبەستی گرنگی بەستووە، بڕیارە دارایییە درێژخایەنەکانی داوە و هەرگیز خۆی بە «حکوومەتی بەڕێوەبردنی کاروباری ڕۆژانە» نەزانێوە. ئەمەش لە کاتێکدایە کە دادگای باڵای فیدراڵی عێراق لە بڕیاری ژمارە ٢١٣ی ساڵی ٢٠٢٥دا جەختی کردووەتەوە کە حکوومەتی فیدراڵ دوای تەواوبوونی ماوەی یاسایی خۆی، تەنها مافی بەڕێوەبردنی کاروباری ڕۆژانەی هەیە و ناتوانێت بڕیاری ستراتیژی بدات یان پابەندبوونی درێژخایەن دروست بکات. بەڵام، تا ئێستا هیچ بڕیارێکی هاوشێوە سەبارەت بە حکوومەتی هەرێم دەرنەکراوە یان جێبەجێ نەکراوە.
هەروەها، پەرلەمانی هەرێمی کوردستانیش لە ڕاستیدا لە کار کەوتووە. ئەندامانی پەرلەمان تەنها یەکجار، لە ٣ی دیسەمبری ٢٠٢٤، بۆ خواردنی سوێند کۆبوونەوە؛ دانیشتنێک کە دەستپێکردنی دابینکردنی مووچەی ئەندامانی پەرلەمانی لێ کەوتەوە، بەڵام لەو کاتەوە تا ئێستا پەرلەمان جارێکی دیکە کۆنەبووەتەوە. ئەم دامەزراوەیە نە سەرۆک و ئەنجومەنی سەرۆکایەتی هەیە و نە لیژنە تایبەتییەکانی پێکهاتوون.
هۆکاری ئەم بارودۆخە دەبێت لە پێکهاتەی ڕاستەقینەی دەسەڵات لە هەرێمی کوردستاندا بگەڕێندرێتەوە. هەرچەندە لە ڕووی یاسایییەوە، پەرلەمان، سەرۆکایەتی هەرێم و ئەنجومەنی وەزیران بە ستونە سەرەکییەکانی حکوومەت دادەنرێن، بەڵام لە ڕاستیدا بڕیارە گرنگەکان لە ناو پارتی دیموکراتی کوردستان و یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان وەردەگیرێن و دامەزراوە فەرمییەکان تەنها ڕۆڵی تۆمارکردن و جێبەجێکردنی ڕێککەوتنەکانی هەردوو پارتەکە دەبینن.
نموونەیەکی ڕوونی ئەم بارودۆخە لە ساڵی ٢٠١٥ ڕوویدا؛ کاتێک پەرلەمان دەستی کرد بە باسکردنی کۆتایی هاتنی ماوەی سەرۆکایەتی مەسعوود بارزانی، پارتی دیموکراتی کوردستان ڕێگری لە چوونە ناو هەولێری سەرۆکی پەرلەمان کرد و چاڵاکیی پەرلەمان بۆ نزیکەی سێ ساڵ وەستێنرا. ئەو ئەزموونە پیشانی دا کە دامەزراوە فەرمییەکان، بەبێ پشتگیریی هێزی حیزبی، توانا و دەسەڵاتی جێبەجێکردنی ئەرکەکانیان نییە. ئێستاش هەمان مۆدێل، لەگەڵ هەندێک گۆڕان لە ڕۆڵی یاریزانەکان، دووبارە دەبێتەوە.
لە نێو ئەم بارودۆخەدا، پێگەی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان بەراورد بە پێشوو بەهێزتر بووە. چڕبوونەوەی دەسەڵات لە ناو پارتی دیموکراتی کوردستان لە دەستی بنەماڵەی بارزانی، بازنەی بڕیاردان سنووردارتر کردووە و نرخی هەر جۆرە سازش و ڕێککەوتنێکی بەرزتر کردووەتەوە. لە لایەکی دیکەوە، مەیدانی گازی کۆرمۆر لە پارێزگای سلێمانی، کە لە ناوچەی نفووزی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستاندایە، دوای فراوانکردنی توانای بەرهەمهێنانی لە ساڵی ٢٠٢٥، گەیشتووەتە نزیکەی ٧٥٠ ملیۆن پێی سێجاوەی ستاندارد لە ڕۆژێکدا و ئێستا سووتەمەنی نزیکەی ٨٠٪ی کارەبای هەرێمی کوردستان، لەوانەش هەولێر و دهۆک، دابین دەکات. وەستانی بەرهەمهێنان لەم مەیدانە لە فێبرایەری ٢٠٢٦ و دەستپێکردنی دووبارەی چاڵاکییەکەی بە شێوەیەکی هێواش لە کۆتایی تەمموز، پشتبەستنی زۆری هەرێم بە سەرچاوەی وزەییەکە ئاشکرا کرد. بەم شێوەیە، ئەگەر داهاتە نەوتییەکان هێشتا ئامرازە سەرەکییەکەی نفووزی پارتی دیموکراتی کوردستان بن، ئەوا گازی سرووشتی بووەتە ئامرازێکی گرنگی هێزی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان.
جگە لە بابەتی وزە، هەردوو پارت لە ڕاستیدا دوو سیستەمی ئیداریی جیاوازیان پێکهێناوە. هەر یەکێکیان دەزگا هەواڵگری، ئاسایش و بەرەنگاربوونەوەی تیرۆریزمەکەی خۆی، بە زنجیرەیەکی فەرماندەیی جیاواز، بەڕێوە دەبات. سیستەمی دابەشکردنی سووتەمەنی، پاڵاوگەکان و دیاریکردنی نرخی بەرهەمە نەوتییەکانیش لە هەردوو ناوچەی ژێر دەسەڵاتی ئەو دوو پارتەدا، بە شێوەیەکی سەربەخۆ بەڕێوە دەبرێن.
لە بوارەی داهاتە گشتییەکانیشدا، بارودۆخەکە هاوشێوەیە. هەر یەک لە دوو پارتەکە، بۆ ڕێگری لە چاودێری یان دابەشکردنی داهاتەکان لەگەڵ لایەنی بەرامبەر، تۆڕێکی جیاوازی کۆمپانیای تایبەتی بۆ کۆکردنەوەی داهاتە گومرکی و ناوخۆیی دروست کردووە. ئەم ڕەوتە تەنانەت گەیشتووەتە بوارە خزمەتگوزارییەکانیش؛ بە جۆرێک کە پشکنینی ناچاری ئاسانسێری بیناکانی بازرگانی لە هەر ناوچەیەکدا لەلایەن کۆمپانیا جیاوازەکان، کە سەر بە هەمان پێکهاتەکانی دەسەڵاتن، ئەنجام دەدرێت.
لە ئەنجامدا، ئەوەی ئێستا لە هەرێمی کوردستاندا پێک هاتووە، دوو پێکهاتەی حکمرانیی هاوتەریبن کە هەر یەکێکیان بە شێوەیەکی هاوکات، ئەرکە سیاسی، ئاسایشی، ئابووری و کۆمەڵایەتییەکان لە ناوچەی ژێر کۆنترۆڵی خۆیدا بەڕێوە دەبات و هەروەها بازاڕی ئابووری و سەرچاوە داهاتی تایبەت بە خۆشی لە دەستدایە.
هۆکارێکی گرنگی دیکە، گۆڕانی ڕوانگەی ئەمریکا بەرامبەر بە هەرێمی کوردستانە. ستراتیژی ئاسایشی نەتەوەیی ئەمریکا، کە لە تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ بڵاوکرایەوە، چیتر بابەتەکانی وەک چۆنیەتی حکمرانی، پەرەپێدانی دامەزراوە دیموکراتییەکان، مافی مرۆڤ و دروستکردنی دەوڵەت، لە خانەی پێشینەکانی واشنگتۆن دانانێت. لە بەرامبەردا، هاوکارییەکانی وزە، گەشەپێدانی کۆریدۆرە ئابوورییەکان و هاوکاری لەگەڵ هێزە ناوخۆییەکانی بەرەنگاربوونەوەی تیرۆریزم، بوونەتە تەوەری سەرەکیی سیاسەتی ئەمریکا.
لەبەر ئەوەی پارتی دیموکراتی کوردستان و یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان ساڵانێکە بە شێوەی جیاواز لە بوارەکانی وزە، ئاسایش و هاوکارییە هەواڵگرییەکاندا لەگەڵ ئەمریکا مامەڵە دەکەن، پێکهێنانی کابینەیەکی یەکگرتوو چیتر مەرجی سەرەکی بۆ جێبەجێکردنی ئامانجەکانی واشنگتۆن لە هەرێم دانانرێت. ئەمریکا ئێستا بە شێوەیەکی ڕاستەوخۆ لەگەڵ ئەو پارتە هاوکاری دەکات کە کۆنترۆڵی هەر ناوچە یان هەر پڕۆژەیەکی لە دەستدایە و نەبوونی حکوومەتێکی یەکگرتوو هیچ بارێکی سیاسی بۆ سیاسەتەکانی دروست ناکات.
لە پاڵ ئەم هۆکارانە، پێکهاتەی کورسییەکانی پەرلەمانیش یارمەتیدەری بەردەوامبوونی بنبەستەکە بووە. پارتی دیموکراتی کوردستان بە ٣٩ کورسی بە تەنها ناتوانێت کۆبوونەوەی پەرلەمان پێک بهێنێت و ئەنجومەنی سەرۆکایەتی هەڵبژێرێت. لە لایەکی دیکەوە، هاوئاهەنگی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان لەگەڵ بزووتنەوەی نەوەی نوێ، پێگەی ڕێگرایەتیی ئەم پارتەی بەهێزتر کردووە. لە ئەنجامدا، پارتی دیموکراتی کوردستان ناتوانێت پرۆسەی پێکهێنانی دامەزراوەکانی پەرلەمان بەبێ ڕێککەوتن لەگەڵ ڕکابەرەکەی پێش ببات.
کۆی ئەم هۆکارانە وایان کردووە کە پێکهێنانی کابینەی نوێ پێویستی بە دابەشکردنەوەی دەسەڵات، بودجە و پۆستەکان هەبێت؛ ئەو پۆست و دەسەڵاتانەی کە هەردوو پارت ئێستاش لە ڕێگەی پێکهاتە هاوتەریبەکانی خۆیانەوە دەستیان بەسەردا گرتووە. بۆیە، نرخی بەخشینی ئیمتیاز بۆ هەردوو لایەن زۆر بەرزە، لە کاتێکدا نرخی چاوەڕوانیکردن هێشتا زۆر نزم ماوەتەوە. لەبەر ئەوەی ئەرکە جێبەجێکارییەکان لە ڕاستیدا لە ڕێگەی پێکهاتە حیزبییەکانەوە بەڕێوە دەبرێن، نەبوونی حکوومەتێکی فەرمی هیچ کێشەیەکی گەورە بۆ بەڕێوەبردنی کاروباری ڕۆژانەی هەرێم دروست نەکردووە. بەڵام نرخی ئەم بارودۆخە دامەزراوە یاسایییەکانی هەرێم و ئەو هاووڵاتیانە دەدەن کە ئامرازەکانی چاودێری، لێپرسینەوە و شوێنکەوتنی داواکارییەکانیان لە ڕێگەی هەمان دامەزراوە فەرمییانەوە، لە ڕاستیدا لە کار کەوتووە.
Your Comment