kurdpress

هەرێمی کوردستان و نەزمی نوێی وزە لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست؛ لە قەیرانەوە بۆ دەرفەت*

گۆڕانکارییە خێرا جیۆپۆلەتیکییەکانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست – لە ڕووخانی ڕژێمی ئەسەد لە سووریا و قووڵبوونی گرژییە سەربازییەکان لەگەڵ ئێرانەوە تا پەککەوتنی بێپێشینەی گەرووی هورمز – هاوکێشەکانی وزەی ناوچەکەی بە تەواوی سەرەوژوور کردووە. لەم بارودۆخە نوێیەدا، هەرێمی کوردستانی عێراق وەک خاڵێکی ستراتیژی هاتووەتە پێشەوە و ڕۆڵێک دەگێڕێت کە زۆر لە قەبارەی قەوارەیەکی خۆسەر لە باکووری عێراق گەورەترە.

شارەزایەکی پرسەکانی تورکیا جەختی کردەوە؛

دەرفەت بۆ چارەسەرکردنی کێشەی کورد لە تورکیا سنووردارە

گارۆ پایلان، نوێنەری پێشووی پەرلەمانی تورکیا و یەکێک لە کەسایەتییە ناسراوەکانی داکۆکیکار لە مافی کەمینەکان، پێیوایە تورکیا لە بەردەم یەکێک لە گرنگترین قۆناغە مێژووییەکانی خۆیدایە؛ چونکە هاوکات لەگەڵ پێشوەچوونی ڕەوتی گفتوگۆکانی حکوومەتی تورکیا لەگەڵ پارتی کرێکارانی کوردستان (پەکەکە) و هەوڵەکان بۆ ئاساییکردنەوەی پەیوەندییەکانی نێوان ئەنقەرە و ئێرەوان، دەکرێت چارەنووسی دوو دۆسیەی مێژوویی واتە «کێشەی کورد» و «کێشەی ئەرمەن» بۆ دەیان ساڵی داهاتوو دیاری بکرێت.

هەڵمەتی دژی گەندەڵی؛ دەرفەتێک بۆ نوێکردنەوەی پەیوەندی لەگەڵ ئەمریکا یان مانۆڕێکی سیاسی؟*

پرسیارێکی زۆر دەکرێت ، وە جۆرێک لەدڵەڕاوکێ و نا دڵنیا بوون هەیە لەسەر ئەو هەڵمەتەی دژی گەندەڵکاران لە بەغدا  بەڕێوەدەچێ، ئایا ئەم پرۆسەیە بەردەوام دەبێت؟ ئایا ئەو پرۆسەیە لەدوا قۆناغ حوتە گەورەکان (سەرکردەی هێزە سیاسیەکانیش) دەگرێتەوە؟  

ڕاپەڕینی شێخ سەعید؛ ڕاپەڕینێکی ئاینی یان خاڵی دەستپێکی ناسیۆنالیزمی نوێی کورد؟

سەدەیک دوای لەسێدارەدانی شێخ سەعید و ٤٧ کەس لە هاوڕێکانی، شوێنی ناشتنیان هێشتا وەک یەکێک لە نهێنییە ئەمنییەکانی دەوڵەتی تورکیا ماوەتەوە؛ بابەتێک کە لە ڕوانگەی زۆرێک لە توێژەرانەوە تەنیا پرسێکی مێژوویی نییە، بەڵکو نیشانەیەکە لە بەردەوامیی ململانێ لەسەر بیرەوەریی بەکۆمەڵی کورد و ماهیەتی ڕاپەڕینەکەی ساڵی ١٩٢٥.

دانوسانەکانی ئێران و ئەمریکا؛ لەنێوان کات‌کوشتن و ڕێکەوتنی گەورە/ دڵشاد مەجید

دڵشاد مەجید لە یاداشتێکی شیکاریدا بەو گریمانەیەوە کە دانوستانەکانی نێوان ئێران و ئەمریکا پێناوەتە دوو قۆناغی جیاوازەوە، ئه‌وه‌ ده‌خاته‌ ڕوو کە خولی ئێستا زیاتر لەوەی کاتی گەیشتن بە ڕێککەوتنی کۆتایی بێت، قۆناغێکە بۆ بەڕێوەبردنی کات و حیساباتی سیاسی؛ پاش تێپەڕبوون لە تێبینی و ڕەچاوکردنە هەڵبژاردنەیییەکان، هەردوولا بەرەو ڕێککەوتنێکی بەرفراوانتر بە تەوەرەی ئابووری، وزە و هاوسەنگییە جیۆپۆلیتیکییەکان هەنگاو دەنێن.

بۆچی گەورەترین مزگەوتی جیهان لە هەولێر دروست دەکرێت؟/ سەلاحەدین خەدیو

سەلاحەدین خەدیو، نووسەر و شرۆڤەکاری سیاسیی کورد، لە یاداشتێکدا کە لە کەناڵی تایبەتیی خۆی «شارنامە» بڵاو کراوەتەوە، پڕۆژەی دروستکردنی «مزگەوتی گەورەی بارزانی» لە هەولێر تەنیا وەک پڕۆژەیەکی ئاوەدانی یان ئایینی نابینێت؛ بەڵکوو هاوپەیوەند لەگەڵ گۆڕانکارییە ناوخۆییەکانی هەرێمی کوردستان، گۆڕانکارییە کۆمەڵایەتییەکان، ململانێ حزبییەکان و وەرچەرخانە جیۆپۆلەتیکییەکانی ناوچەکەوە لێکیدەداتەوە.

مافناسی کورد:

پێشمەرگە دەبێت ببێتە هێزێکی یەکگرتوو و ناحزبی لەژێر فەرمانی وەزارەتی پێشمەرگەدا

لەتیف شێخ مستەفا، مافناسی کوردی عێراقی، جەخت لەسەر ئەوە دەکاتەوە کە هێشتا دەستووری عێراق پێشمەرگەی وەک هێزێکی بەرگری نەناسیوە و داوای یەکخستنی هێزەکانی پێشمەرگەی دەکات لە چوارچێوەی وەزارەتی پێشمەرگەدا  و هەروەها داوا دەکات پێکهاتە چەکدارەکانی سەر بە حزبەکان کۆتایی پێبهێندرێت.

لە مووشەکەوە بۆ دیپلۆماسی؛ چۆن شەڕی ئەمریکا دژی ئێران هاوکێشە جیهانییەکانی گۆڕی؟*

شەڕی دوو قۆناغیی ئەمریکا دژی ئێران لە مانگەکانی مەی و فێبرواری ٢٠٢٥ لە ڕوواڵەتدا بەهۆی گرژییەکی ناوچەییەوە بوو کە بە ئامانجی ڕووخاندنی کۆماری ئیسلامی بەسەر ئێراندا سەپێنرا؛ بەڵام لە ناخدا، شەڕێکی ناموسی بوو بۆ پاراستنی هەژموونی ئەمریکا و جێگیرکردنی پێگەی ئیسرائیل لە ناوچەکەدا، کە لە کۆتاییدا شکستی هێنا. ئەم شەڕە دوای وێرانکاری و زیانێکی زۆری گیانی و دارایی، نەک هەر نەیتوانی سیستمی سیاسیی ئێران بگۆڕێت، بەڵکوو بووە هۆی گۆڕانکارییەکی بنەڕەتی لە سیستمی جیۆپۆلەتیکی جیهاندا.

کۆبوونەوەی پارتی و یەکێتی شکستی هێنا/ سەرتیپ جەوهەر

لە سایەی بەردەوامیی بنبەستی سیاسیی نێوان پارتی دیموکراتی کوردستان و یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان و نەبوونی دامەزراوەی حکومڕانیی یەکگرتوو، هەرێمی کوردستانی عێراق ڕووبەڕووی شەپۆلێکی بێپێشینە لە گوشاری هاوئاهەنگی ناوخۆیی، ناوچەیی و نێودەوڵەتی بووەتەوە بۆ سنووردارکردنی دەسەڵاتەکانی؛ دۆخێک کە بە بڕوای چاودێران، قەوارەی سیاسی و دەستکەوتەکانی چەند دەیەی ڕابردووی ئەم هەرێمەی خستووەتە سەر لێواری تیاچوون.

نوخبە و موحەلیلە ئێرانی و عێراقییەکان، چۆن تەریق نابنەوە؟/ کامیار سابیر

ڕاپرسییە گشتییە جیهانییەکان ئاشکرای دەکەن زۆرینەی ڕای گشتیی دژی ئەم شەڕەی دژ بە ئێرانە بەڵام ژمارەیەک لە نوخبە و موحەلیلە ئێرانیی و عێراقییەکان پشتگیری لێدەکەن.

هەرێم لە گێژاوی هاوکێشەی نوێی ناوچەکە/ دڵشاد مەجید

دڵشاد مەجید، شرۆڤەکاری کوردی پرسە ستراتیژییەکان، لە یادداشتێکدا تێڕوانینی ڕووکەشانە و خۆجێیی بۆ ململانێی حزبە دەسەڵاتدارەکانی هەرێمی کوردستان ڕەت دەکاتەوە و دەڵێت: گۆڕانکارییە سیاسییەکانی هەولێر و سلێمانی، دەرەنجامی ڕاستەوخۆی گۆڕانی پارادایم لە سیستمی نێودەوڵەتیدا و سەرلەنوێ ڕێکخستنەوەی هاوپەیمانێتییە هەرێمییەکانی نێوان جەمسەرەکانی هێزە. ئەو بە وردکردنەوەی وەرچەرخانە دیپلۆماسییەکانی ئەم دواییەی ناوچەکە، ئاماژە بە بەهێزبوونی ناچاریی چەقی دەسەڵات لە بەغدا و کاڵبوونەوەی شکۆ و پێگەی پێکهاتە نەریتییەکانی هەرێم لە هاوسەنگییە نوێیەکەدا دەکات.

کۆدشکێنی لە پڕوپاگەندەیێک؛

شیکردنەوەی ئیدیعای پڕچەک کردن لەلایەن واشنتنەوە لەدژی کورد/ محەمەد هادیفەر

لە دوای دووبارەبوونەوەی تۆمەتەکانی دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا دژ بە هێزە کوردییەکان بەوەی کە چەکی سەربازییان شاردووەتەوە؛ ئەم یادداشتە بە دیدێکی ڕەخنەیی و بە پشتبەستن بە داتاکانی مەیدانی و مێژوویی، ئەو بانگەشەیە وەک بەشێک لە ستراتیژییەکی ئاڵۆزی ڕاگەیاندنی-ئەمنی هەڵدەسەنگێنێت. ئەم یادداشتە، هاوکات لەگەڵ دژایەتیی گوتاری سووکایەتیپێکەری واشنتۆن بەرامبەر بە پێشینەی مێژوویی بەرگریی کورد، دەپەرژێتە سەر لێکۆڵینەوە لەو کەلێنە قووڵەی کە لەنێوان دەسەڵاتی حزبی لە هەرێمی کوردستان و ئیرادەی گشتیی خەڵکدا هەیە. یادداشتەکە وابیر دەکاتەوە کە ئەم تۆمەتبارکردنە، پەردەیەکە بۆ بەڕێوەبردنی گرژییە ناوچەیییەکان و پەردەپۆشکردنی ئەو بۆشایییە کە لە سیستمی فەرمانڕەواییی هەرێمدا هەن.

زانکۆکانی ئێران و ئاسایشی نەتەوەیی؛ هاوکاری چین و ترسی ئیسرائیل لە زانکۆکان/ دڵشاد مەجید

دڵشاد مەجید، ڕۆژنامەنووس و شرۆڤەکاری سیاسیی کورد، لە یاداشتێکدا کە لە لاپەڕەی تایبەتی خۆی لە تۆڕی کۆمەڵایەتیی فەیسبووک بڵاوی کردووەتەوە، ستراتیژیی ئیسرائیل لە ڕووبەڕوبوونەوەی «هێزی نەرم»ی کۆماری ئیسلامیی ئێراندا شی دەکاتەوە. ناوبراو بە پشتبەستن بە ئامار و داتاکانی ناوەندەکانی توێژینەوەی ئیسرائیل، ئەوە ڕوون دەکاتەوە کە چۆن تێکەڵبوونی «زانیاریی خۆماڵی (بۆماوەیی)»ی ئێران و «هاوکارییە ستراتیژییە زانستییەکانی لەگەڵ چین»، بووەتە گەورەترین ترسی ئەمنیی تەلئەبیب؛ ئەمەش وای کردووە قۆناغی هێرشەکانی ئیسرائیل لە پێگە سەربازییەکانەوە بگۆڕدرێن بۆ سەر زانکۆکان، زانایان و ژێرخانە تاقیگەیییەکانی ئێران. ئاژانسی "کوردپرێس" دەقی تەواوی ئەم یاداشتە شیکارییە وەک خۆی لە خوارەوە بڵاو دەکاتەوە:

بەبۆنەی نۆیەمین ساڵیادی کۆچی دوایی نەوشیروان مستەفا؛

نەوشیروان مستەفا، شۆڕشگێڕی ڕووناکبیر/ محەمەد هادیفەر

نەوشیروان مستەفا ئەمین، لەدایکبووی ساڵی ١٩٤٤ لە سلێمانی، شاری ڕاپەڕین و شۆڕشی کوردستان، یەکێکە لە کەسایەتییە سیاسییە خۆساختە و ناوازەکانی کوردی عێراق. لە دەیەی دووەمی تەمەنیدا لەگەڵ بزووتنەوەی خەباتی کورد بە ڕابەرایەتی مەلا مستەفا بارزانی ئاشنا بوو، دواتریش لە سلێمانی بوو بە ئەندامی ڕێکخراوی لاوانی پارتی دیموکراتی کوردستان.

خوێندنەوەیەک بۆ بەرنامەی عەلی زەیدی؛ هەرێمی کوردستان لە پەراوێزدا

مەسعوود عەبدولخالق، شرۆڤەکاری پرسە سیاسییەکان، بە وردبوونەوە لە بەرنامە ١٣ پەڕەییەکەی «عەلی زەیدی» بۆ حکوومەتی داهاتووی عێراق، ئاماژە بە دووپاتنەبوونەوەی ناوی هەرێمی کوردستان و نەمانی وشەی «فیدراڵیزم» لە ئەدەبیاتی فەرمیی بەغداد دەکات. ناوبراو پێی وایە پەککەوتنی دامەزراوە ناوخۆییەکانی هەرێم، بووەتە هۆی ئەوەی کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی و بەغداد چیتر هەرێمی کوردستان وەک هێزێکی دیپلۆماسی جیدی لەبەرچاو نەگرن.

بۆچی ڕۆشنبیرانی تورکیا لەئاست پڕۆسەی ئاشتیدا بێدەنگییان هەڵبژاردووە؟

بیرەوەریی دەستبەسەرکردنی ئەکادیمیستەکان، زیندانی کردنی لایەنگرانی گفتوگۆکانی پێشوو و بەردەوامیی کەشوهەوای ئەمنیی لە تورکیا، بووەتە هۆی ئەوەی زۆرێک لە ڕۆشنبیران، نووسەران و هونەرمەندانی ئەو وڵاتە لە پشتگیریکردنی ئاشکرای پڕۆسەی نوێی ئاشتی نێوان ئەنقەرە و پەکەکە خۆیان بپارێزن؛ پڕۆسەیەک کە بە بڕوای ڕەخنەگران هێشتا فاقیدی شەفافیەت و هەنگاوی کردەیی دەسەڵاتە.

دوژمنانی دوێنێ، هاوبەشانی ئەمڕۆ/ محەمەد هادیفەر

​پەیامی سوپاسگوزاریی «ڕەغەد سەددام حوسێن» بۆ مەسعوود بارزانی، دەبێت وەک «تیرۆرکردنی ڕەمزیی یادەوەریی گەلی کوردستان» بخوێنرێتەوە. کاتێک میراتگری ئەو حزبەی کە سییەکانی نەتەوەیەکی بە گازی خەردەل خنکاند، سوپاسی «هەولێر» وەک پەناگە و بنکەی خۆی دەکات، ئێمە لەبەردەم «پارادۆکسێکی بوونناسی»داین کە قەوارەی هەرێم لە ناوەوە ڕووبەڕووی هەڕەشە دەکاتەوە.

لە کەنداو تا کوێستان؛ سوودەکانی ڕێگای بازرگانیی ئێران بەرەوە سنووری ڕۆژاوا/ مەنسوور ئەولا

بەشی ئێران- مەرزی زەمینیی ناوچە کوردنشینەکانی ئێران لە بارودۆخێکدا کە بەندەرەکانی وڵات ڕووبەڕووی گەمارۆ و گوشاری بیانی بوونەتەوە، دەتوانێت ببێتە یەکێک لە سەرەکیترین ڕێگا جێگرەوەکان بۆ هێشتنەوە و گەشەپێدان بە بازرگانیی ئێران لەگەڵ وڵاتانی بیانی. ئەم بابەتە تەنها تەنها ڕێگاچارەیەکی کورت خایەن بۆ دەربازبوون لە گرفتە هەنووکەییەکان نییە بەڵکوو دەفرایەتییەکی ستراتێژیکە بۆ دووبارە نووسینەوەی شێوازی بازرگانیی ناوچەیی ئێران. بەمحاڵەشەوە مسۆگەر کردنی ئەم دەفرایەتییە پێویستی هەیە بە تێڕوانینێکی چەند ڕەهندی لەسەر بنەمای شرۆڤەکارییە پسپۆڕانەکان.