بەپێی هەواڵی کوردپرێس، ناوچە کوردنشینەکانی سووریا، لە کۆنترۆڵکردنی کۆبانێ لە ساڵی ٢٠١٢وە تا سەردەمی دوای ڕووخانی حکوومەتی بەشار ئەسەد، ڕێگەیەکی پڕ لە هەوراز و نشێوی بڕیوە؛ ڕێگەیەک کە چالاکوانانی کورد وەک شۆڕشێکی کۆتاییپێهاتوو سەیری ناکەن، بەڵکوو بە ڕەوتێکی کۆمەڵایەتی و سیاسی دەزانن کە بە دروستکردنی دامەزراوە خۆجێییەکان، زیادبوونی ڕۆڵی ژنان، جەنگ لەگەڵ داعش و ئێستاش قۆناغی تێکەڵبوون لەگەڵ پێکهاتە نوێیەکانی دیمەشق بەردەوامە.
وشەی «شۆڕش» بەگشتی بیرهێنەرەوەی گۆڕانکاریی لەناکاوی و تووندوتیژانەی نەزمێکی سیاسییە، بەڵام ئەزموونی ناوچە کوردنشینەکانی سووریا لە چوارده ساڵی ڕابردوودا زیاتر لە گۆڕانکارییەکی پلەبەپلەی کۆمەڵایەتی دەچێت کە لە ١٩ی ژوئیەی ٢٠١٢، دوای پاشەکشەی هێزە دەوڵەتییەکانی سووریا لە کۆبانێ دەستی پێکرد و بەرەبەرە پێکهاتەی سیاسی، کۆمەڵایەتی و کلتووریی نوێی لەم ناوچەیانەدا شێوە پێدا.
سەرەڕای ئەوەی زۆر کەس ئەم بەروارە بە خاڵی دەستپێکی «شۆڕشی ڕۆژئاوا» دەزانن، چالاکوانانی کورد جەخت دەکەنەوە کە گرنگیی سەرەکیی ئەم ڕووداوە تەنها لە گۆڕینی کۆنترۆڵی سەربازیی شارەکاندا نەبوو، بەڵکو لەو گۆڕانکارییانەدا بوو کە دواتر لە ئاستی کۆمەڵگەدا ڕوویاندا؛ لە پێکهێنانی ماڵی گەل و ناوەندەکانی ژنانەوە تا دروستکردنی دامەزراوەکانی فێرکاریی زمانی کوردی و مۆدێلی بەڕێوەبردنی هاوبەشی ژنان و پیاوان لە ئەنجومەنە خۆجێییەکاندا.
ئەمڕۆ، چوارده ساڵ دوای ئەو ڕووداوە، چالاکوانانی کورد ئەم ئەزموونە بە پڕۆژەیەکی تەواونەکراو و لە حاڵی گۆڕانکاریدا وەسف دەکەن کە قۆناغی جیاوازی تێپەڕاندووە. ڕەوتی ئەم گۆڕانکارییانە دەکرێت لە دروستکردنی پێکهاتەکانی بەڕێوەبردنی خۆجێیی و بەرەنگاربوونەوەی داعشەوە تا ڕووخانی حکوومەتی بەشار ئەسەد و چوونە ناو قۆناغێکی نوێ لە مامەڵەکردن و تێکەڵبوون لەگەڵ پێکهاتە سیاسییەکانی دیمەشق بزانیریت، کە زۆر کەس بە دژوارترین تاقیکردنەوەی بەردەم ئەم ئەزموونەی دەزانن.
شەهرەزا عوسمان، چالاکوانی سیاسیی کورد، کە لە کاتی پاشەکشەی هێزە دەوڵەتییەکان لە کۆبانێ لە عەفرین بوو، ئەو ساتە بە خاڵێکی مێژوویی بۆ کوردانی سووریا دەزانێت. ئەو لەو کاتەدا لە خولێکی ڕاهێنانی سیاسیی نهێنیدا کە لەلایەن پارتی یەکێتیی دیموکراتیک (PYD) لە یەکێک لە ئەشکەوتەکانی ناوچە شاخاوییەکانی عەفرین ڕێکخرابوو، بەشداریی دەکرد. ئەو دەربارەی پەرچەکرداری خەڵک بۆ ئەم هەواڵە دەڵێت: «هەموومان وەستاین و دەستمان کرد بە هەڵپەڕکێ. ئەوەندە بە جۆش و خڕۆشەوە دەجووڵاینەوە کە تۆز و خۆڵی زەوییەکە بەرز ببووەوە و ئیتر نەماندەتوانی یەکتر ببینین.» بەوتەی ئەو، ئەم خۆشییە ئەنجامی ساڵانێک چەوسانەوە و سەرکوتکاری بوو لە سەردەمی حکوومەتی بەعسدا: «هەمیشە دەستێک لە دەوری ملۆتکەی ئێمەدا بوو کە ڕێگەی نەدەدا هەناسە بدەین، ڕستەیەکی هێمن بڵێین، دەربڕین لە خۆمان بکەین یان دەربارەی بیرۆکەکانمان قسە بکەین.»
هیندی کۆبانێ، یەکێک لە یەکەم کەسەکان کە پەیوەندی بە هێزەکانی بەرگریی خۆجێییەوە کرد، ئەو ساتە بە «یەکەم تیشکی ڕووناکی دوای تاریکی» وەسف دەکات. ئەو دەڵێت دوای پاشەکشەی هێزە دەوڵەتییەکان، خەڵک بۆ پاراستنی ناوچەکانیان لە بەرامبەر گرووپە چەکدارەکاندا ڕێکخران. بەوتەی ئەو، «کەرتێکی بچووکی سەربازی پێکهێنرا و کەسانی زۆر سەرەڕای هەبوونی چەکی سووک پەیوەندییان پێوە کرد. ئێمە کۆنترۆڵی بازگەکانمان بەشێوەیەکی ئاشتییانە گرتە دەست.»
لە خۆپیشاندانەکانی قامیشلۆوە تا دامەزرانی خۆبەڕێوەبەری
چالاکوانانی کورد لەو بڕوایەدان کە زەمینە کۆمەڵایەتییەکانی ئەم گۆڕانکارییە ساڵانێک پێش ساڵی ٢٠١٢ شێوەیان گرتووە. شیلان ئەحمەد، چالاکوانی سیاسی و پارێزەری مافەکانی ژنان لە عامودێ، کە ساڵانێک لەگەڵ پارتی کرێکارانی کوردستان لە عێراق چالاکیی کردبوو و لە ساڵی ٢٠١١دا گەڕایەوە بۆ ناوچە کوردنشینەکانی سووریا، دەڵێت کۆمەڵگەی کوردی لە سووریا پێش دەستپێکردنی ئەم ڕەوتە ئامادەیی پێویستی پەیدا کردبوو. ئەو ئاماژە بە خۆپیشاندانەکانی ساڵی ۲۰۰۴ لە قامیشلۆ دەکات و دەڵێت: «کۆمەڵگەی ناوچە کوردنشینەکانی سووریا ئامادە بوو، چونکە ڕووداوەکانی ساڵی ۲۰۰۴ لە یاریگای قامیشلۆ دڵی خەڵکی گرتبووە ئاگر. تەنها بەس بوو بڵێیت یەڵا.» بەوتەی ئەحمەد، جیاوازیی ساڵی ۲۰۱۲ لەگەڵ خۆپیشاندانەکانی ڕابردوودا لە جۆری مامەڵەکردنی خەڵک بوو لەگەڵ دامەزراوە دەوڵەتییەکاندا: «لە ساڵی ۲۰۰۴دا، باڵەخانە دەوڵەتییەکان ئاگریان تێبەردەدرا؛ ئەوە نەریتی ئەو کاتە بوو. بەڵام ئەمجارە بەپێچەوانەوە بوو؛ ئامانج زیانگەیاندن نەبوو بە دامەزراوەکان، بەڵکو وەئەستۆگرتنی بەرپرسیارێتییان بوو.»
ئەنوەر موسلیم، یەکەم سەرۆکی بەڕێوەبەریی خۆجێیی کۆبانێ، دەڵێت خەڵک خۆیان بۆ پاراستنی نەزم و بەردەوامیی خزمەتگوزارییە گشتییەکان هاتنە مەیدانەکەوە: «ئێمە شاهیدی ئەوە بووین کە خەڵک دەستپێشخەرییان گرتە دەست بۆ پاراستنی دامەزراوە خزمەتگوزارییەکان. هەمووان لە کۆبانێ دەستیان بە کار کرد؛ بۆ پاسەوانییەکان سەرەیان دادەنا تا هیچ پشێوییەک دروست نەبێت. بێگومان لاوازیی ئێمە ئەوە بوو کە ئەزموونێکی زۆرمان لە بواری بەڕێوەبردنی اموردا نەبوو.» دوای جێگیربوونی کۆنترۆڵی هێزە کوردییەکان بەسەر بەشێک لە ناوچە کوردنشینەکانی سووریادا، ئەنجومەنە خۆجێییەکان و دامەزراوە مەدەنییەکان شێوەیان گرت. ئەم پێکهاتانە جەختیان لەسەر بەشداریی جەماوەری، بڕیاردانی خۆجێیی و زیادبوونی ڕۆڵی ژنان دەکردەوە و لەژێر کاریگەریی تێڕوانینەکانی عەبدوڵڵا ئۆجەلان، ڕێبەری پارتی کرێکارانی کوردستاندا بوون دەربارەی کۆمەڵگەی دیموکراتیک و ئازادیی ژنان.
شیلان ئەحمەد دەربارەی یەکەم هەنگاوە کۆمەڵایەتییەکانی ئەم قۆناغە دەڵێت: «سەرەتا ماڵی گەل (مالا گەل) دروستکران، پاشان ماڵی ژنان (مالا ژن) و دواتر دامەزراوەکانی تر وەک ئینستیتوتی زمانی کوردی.» ئەو دەڵێت لەو سەردەمەدا، چالاکوانانی کۆمەڵایەتی ماڵ بە ماڵ دەگەڕان و داوایان لە خەڵک دەکرد بەشدار بن: «هەمووان دەرگایان دەکردەوە و بە پەرۆشییەوە بەشدارییان لە چالاکییەکاندا دەکرد. هەر هەنگاوێک، شتێکی نوێی لەگەڵ خۆیدا دەهێنا. هەندێک شت ناكرێت بە پەیڤ دەرببرێن؛ تەنها بە ژیانکردن دەکرێت هەستیان پێ بکرێت.»
لە ساڵی ٢٠١٤دا، سیستەمی بەڕێوەبەریی خۆ anyەیی بەشێوەی فەرمی دروستکرا و دوای ڕۆڵگێڕانی یەکینەکانی پاراستنی گەل و یەکینەکانی پاراستنی ژنان لە نەبەردی دژی داعشدا فراوانتر بوو. شەهرەزا عوسمان جەخت دەکاتەوە کە هێزی ئەم هێزانە تەنها بە توانای سەربازییانەوە سنووردار نەبوو: «زۆر کەس هەوڵیان دا YPG و YPJ تەنها وەک هێزێکی سەربازی پیشان بدەن، بەڵام هێزی سەرەکیی ئەوان نە لە چەک، بەڵکو لە ئایدیۆلۆژیا، فەلسەفە و ئەخلاقێکەوە دەهات کە لە تیۆری و کرداری سیاسیی ئۆجەلاندا شێوەی گربوو.»
ڕۆڵی ژنان و گۆڕانکارییە کۆمەڵایەتییەکان
یەکێک لە تایبەتمەندییە سەرەکییەکانی ئەم ئەزموونە، هەوڵدان بوو بۆ زیادبوونی ڕۆڵی ژنان لە پێکهاتە کۆمەڵایەتی و سیاسییەکاندا. عوسمان دەڵێت یەکەم خولی ڕاهێنان کە ئەو لە ناوچە کوردنشینەکانی سووریا بەڕێوەی برد، تەنها ٣٢ بەشداربووی هەبوو کە ٣٠ کەسیان پیاو و تەنها دوو کەسیان ژن بوون. ئەو دەڵێت: «بۆ قایلکردنی خێزانەکان تا ڕێگە بدەن کچەکانیان لەم ڕاهێنانانەدا بەشدار بن، بەرەوڕووی ئاستەنگی زۆر بووینەوە. خەڵک دەیانگوت ئەم کارە شەرمە یان نەگونجاوە. ژنان خۆشیان باوەڕیان بە توانا و هێزی خۆیان نەبوو.» بەڵام چەند مانگێک دواتر، لە خولێکی تردا ٥٠ ژنی گەنج بەشداربوون. عوسمان ئەم گۆڕانکارییە بە یەکێک لە گرنگترین ئەزموونەکانی ژیانی خۆی دەزانێت: «ئەم بابەتە کاریگەرییەکی گەورەی لەسەر من دانا. شۆڕش وەک منداڵێک بوو کە لەبەرچاوانم گەشەی دەکرد.» ئەو دەڵێت ڕاهێنانەکان تەنها بە لێهاتووییە کردارییەکان سنووردار نەبوون، بەڵکو ئامانجی سەرەکی زیادبوونی بڕوابەخۆبوونی ژنان و گۆڕینی تێڕوانینیان بوو بۆ پێگە کۆمەڵایەتییەکەیان: «ئەوان بەرەبەرە هێزی خۆیان و هێزی ژنانیان ناسییەوە.»
مۆدێلی «هاوسەرۆکایەتی»ش لەسەر ئەم بنەمایە شێوەی گرت؛ مۆدێلێک کە بەپێی ئەوە، دەبێت دامەزراوەکان لەلایەن ژنێک و پیاوێکەوە بەڕێوە ببرێن. عوسمان دەڵێت لە سەرەتادا، جێبەجێکردنی ئەم مۆدێلە لەگەڵ ئاستەنگی کلتووریدا هاوڕێ بوو: «لە سەرەتادا پیاوان زۆربەی جار بێ ئاگادارکردنەوەی ژنان بڕیاریان دەدا و ژنانیش بەگشتی ڕای خۆیان نەدەخستە ڕوو.» بەوتەی ئەو، بەڕێوەبردنی خولەکانی ڕاهێنان بۆ ژنان و پیاوان بەرەبەرە بووە هۆی گۆڕانی ئەم بارودۆخە.
ئاستەنگەکانی بەردەم خۆبەڕێوەبەری
سەرەڕای دەستکەوتەکانی ئەم ڕەوتە، چالاکوانانی کورد لەو بڕوایەدان ئەزموونی چوارده ساڵی ڕابردوو لەگەڵ ئاستەنگی جدییشدا هاوڕێ بووە.
شیلان ئەحمەد دەڵێت فراوانبوونی پێکهاتە ئیدارییەکان بەرەبەرە دابڕانێکی لە نێوان دامەزراوەکان و کۆمەڵگەدا دروست کرد: «دابڕان لە خەڵک ڕووی دا. دامەزراوەکان ناوەندگەرا بوونەوە.» ئەو زیاتری دەکات: «کەسانێک کە پێشتر شەو و ڕۆژ لە پەنای ئێمەدا بوون، کاتێک ئەم سیستەماتیکبوونەیان بینی و هەستیان بەو بۆشاییە دروستبووە کرد، دابڕان. هەموومان لەم دۆخە ئازارمان چەشت.» عوسمانیش لەو بڕوایەدایە کە سەرنجدانی زۆر لەسەر جەنگ و بابەتە ئەمنییەکان بووە هۆی ئەوەی بەشێک لە پێداویستییە کۆمەڵایەتییەکان کەمتر ئاوڕیان لێ بدەرێتەوە: «جەنگ هەمیشە زۆر تووند بوو. ناوچە کوردنشینەکانی سووریا بەردەوام لەژێر پەلاماردا بوون. پێداویستییە سەربازییەکان و ئامادەیی بەرگری خرانه پێشەنگەوە و ئەم بابەتە بووە هۆی لاوازی لە پێشکەشکردنی خزمەتگوزارییە کۆمەڵایەتییەکان، ڕەخساندنی دەرفەتی بژێوی، چالاکییە شارستانییەکان و وەڵامدانەوەی پێداویستییەکانی خەڵک.»
بەپێی ئەمەش، چالاکوانان لەو بڕوایەدان کاریگەرییە کۆمەڵایەتییەکانی ئەم ئەزموونە بەردەوام دەبن. شیلان ئەحمەد دەڵێت: «ئەو کوڕ و کچانەی ناوچە کوردنشینەکانی سووریا کە سەردەمێک دەجەنگان، ئەمڕۆ دەکرێت ئەوانە بن کە ئاشتی دروست دەکەن. ئەوان مافی ئەم کارەیان هەیە و دەزانن چۆن دەبێت ئەم کارە بکەن.»
ئەنوەر موسلیم-یش دەربارەی داهاتووی سووریا دەڵێت: «هیوادارین سووریا بچێتە ناو قۆناغێکی دیموکراتیکەوە کە هەمووان بتوێن لە پەنای یەکتردا بژین. هیوادارین سووریا شوێنێک بێت کە هەموو خەڵک لە مافەکانی خۆیان بەهرەمەند بن و ڕەوتی تێکەڵبوون بگاتە ئاستی خوازراو.»
گۆڤاری ئامارجی
Your Comment