بەپێی هەواڵی کوردپرێس، هەرێمی کوردستان قۆناغ بە قۆناغ خەریکە پێگەی خۆی وەک یەکێک لە گرنگترین جەمسەرەکانی گازی سروشتی لە عێراقدا جێگیر دەکات؛ گۆڕانکارییەک کە تەنیا پڕۆژەیەکی وزە نییە، بەڵکوو دەتوانێت هاوکێشە سیاسی و ئەمنییەکانی عێراق و تەنانەت ناوچەکەش بگۆڕێت.

لەم هەفتەیەدا، هێڵی نوێی بۆری گواستنەوەی گاز لە نێوان کێڵگەی گازی «کۆرمۆر» و «چەمچەماڵ» و پاشان وێستگەی کارەبای سلێمانی تەواو بوو. ئەم پڕۆژەیە ناوچەکە دەکاتە یەکێک لە گرنگترین ناوەندەکانی یەکخستنی وزە لە عێراقدا. هەروەها پێشبینی دەکرێت کێڵگەی گازی چەمچەماڵ لە ناوەڕاستی ساڵی ۲۰۲۷ـەوە دەست بە بەرهەمهێنانی گاز بکات و سووتەمەنی پێویست بۆ ناوچەی پیشەسازیی بازیان دابین بکات.

خەمڵاندنەکان نیشانی دەدەن کە ئەم دوو کێڵگەیە لە پاڵ یەکتردا تا ساڵی داهاتوو زیاتر لە ۷۰٪ی کارەبای هەرێمی کوردستان و بەشێکی زۆری پیشەسازییە قورسەکانی پارێزگای سلێمانی دابین دەکەن، لە قۆناغەکانی دواتریشدا تۆڕی گواستنەوەکە بەرەو هەولێر گەشەی پێدەدرێت.

گەورەترین کۆمەڵە کێڵگەی گازیی عێراق

گرنگیی ئەم پڕۆژانە تەنیا لە بەرهەمهێنانی کارەبادا قەتیس نابێت. کێڵگەی کۆرمۆر خاوەنی نزیکەی ۸.۴۷ تریلیۆن پێ سێجا یەدەگی سەلمێنراو و پێشبینیکراوی گازە، کێڵگەی چەمچەماڵیش ۶.۶۲ تریلیۆن پێ سێجای تر دەخاتە سەر ئەم توانایە. بە گشتی، ئەم دوو کێڵگەیە بە نزیکەی ۱۵ تریلیۆن پێ سێجا یەدەگەوە، گەورەترین ناوچەی بەرهەمهێنانی گاز لە عێراقدا پێکدەهێنن.

لە کایەی ئەم سنوورەدا، دوو کێڵگەی گرنگی دیکە وەک «میران» و «کوردمیر» سپێردراون بە کۆمپانیا ئەمریکییەکان و چاوەڕوان دەکرێت لە ساڵانی داهاتوودا بکەونە گەڕ، ئەگەرچی کاتی ڕوونی بەکارخستنیان هێشتا دیاری نەکراوە.

گواستنەوە لە ئابووریی نەوتییەوە بۆ هێزی گازی

ئەم گۆڕانکارییانە نیشاندەری وەرچەرخانێکی بنەڕەتین لە پێگەی ئابووری و جیۆپۆلیتیکی هەرێمی کوردستاندا. هەرێم کە تا ئێستا زیاتر وەک هەناردەکارێکی نەوت دەناسرا، ئێستا خەریکە دەبێتە بەرهەمهێنەری سەرەکی کارەبای پشتئەستوور بە گاز و کارەکتەرێکی پۆتنشیاڵ (شاراوە) لە ڕێڕەوەکانی گواستنەوەی وزەدا.

زیادبوونی پشتبەستنی بەغدا بەو کارەبایەی کە بە گازی هەرێم بەرهەم دێت، دەتوانێت ئامرازی نوێی دانوستان بخاتە دەستی هەولێر لە گفتوگۆکانیدا لەگەڵ حکومەتی فیدراڵ. هاوکات، ئەم پرۆسەیە پاوانخوازیی ڕێژەیی ئێران لە دابینکردنی گازی عێراقدا قۆناغ بە قۆناغ لاواز دەکات.

بەهێزبوونی پێگەی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان

لە ناوخۆی هەرێمیشدا، ئەم گۆڕانکارییە دەرهاویشتە سیاسییە گرنگەکانی دەبێت. سەرجەم کێڵگە گازییەکان، هێڵەکانی بۆری و ژێرخانە سەرەکییەکان کە لەم دواییانەدا کەوتوونەتە گەڕ، دەکەونە ئەو ناوچانەی کە لەژێر کۆنترۆڵی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستاندان.

ئەم بابەتە بۆ یەکەمجار لە دوای پێکهاتنی هەرێمی کوردستان لە ساڵی ۱۹۹۱ـەوە، دەسەڵاتێکی ئابووری گرنگ دەداتە دەست یەکێتی و دەکرێت هاوسەنگی هێز لە نێوان ئەم پارتە و پارتی دیموکراتی کوردستاندا تووشی گۆڕانکاری بکات؛ گۆڕانکارییەک کە کاریگەرییەکانی لە کەرتی وزە تێدەپەڕێت.

ڕکابەری لەسەر بازاڕی گازی عێراق

گەشەکردنی پیشەسازی گازی هەرێمی کوردستان دەتوانێت هاوکێشەکانی بازاڕی وزەی عێراق تووشی گۆڕانکاری بکات. بە گوتەی بەرپرسێکی باڵای حکومەتی هەرێم، جێگرتنەوەی گازی بەرهەمهاتووی هەرێم لەبری بەشێک لە گازی هاوردەکراوی عێراق، لەگەڵ ڕێگری و هەستیاریی سیاسی و ناوچەییدا ڕووبەڕووی دەبێتەوە.

عێراق ساڵانێکە بەشێکی گرنگی سوتەمەنی پێویستی وێستگەکانی کارەبای خۆی لە ڕێگەی هاوردەکردنی گازەوە دابین دەکات، هەر جۆرە گۆڕانکارییەک لەم شێوازی دابینکردنەدا، جگه لە دەرهاویشتە ئابوورییەکان، کاریگەری لەسەر هاوسەنگییە سیاسییەکان و پەیوەندییەکانی بەغدا لەگەڵ ئەکتەرە ناوچەیییەکانیشدا دەبێت.

له‌م ڕوانگەیەوە، زیادبوونی بەرهەمهێنانی گاز لە کێڵگەکانی کۆرمۆر و چەمچەماڵ، بەستنەوەیان بە تۆڕی گشتی کارەبا و زیادبوونی پشکی گازی ناوخۆیی لە دابینکردنی کارەبای عێراقدا، دەکرێت پشتبەستنی ئەم وڵاتە بە هاوردەکردنی گاز قۆناغ بە قۆناغ کەم بکاتەوە و هاوکێشەکانی بازاڕی وزەی عێراق بەرەو قۆناغێکی نوێ ببات.

ڕۆڵی ئەمریکا لە گەشەپێدانی گازی هەرێم

هاوکات، ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا لە ساڵانی ڕابردوودا پشتیوانی لە گەشەپێدانی ژێرخانی گازی هەرێمی کوردستان کردووە. ئەم سیاسییەتە لە کاتێکدا پێڕەو دەکرێت کە واشنتۆن لە لایەکەوە جەخت لەسەر جێبەجێکردنی سزاکانی پەیوەندیدار بە کەرتی وزە دەکاتەوە، لە لایەکی تریشەوە، پاراستنی سەقامگیری تۆڕی کارەبای عێراق بە پێویست دەزانێت.

لەم چوارچێوەیەدا، زیادبوونی بەرهەمهێنانی کارەبا بە بەکارهێنانی گازی هەرێمی کوردستان دەتوانێت یارمەتیدەر بێت لە هەمەجۆرکردنی سەرچاوەکانی دابینکردنی وزەی عێراق، کەمکردنەوەی پشتبەستن بە هاوردەکردنی گاز و بەهێزکردنی ئاسایشی وزەی ئەم وڵاتە.

لە قەیرانی ئۆکرانیاوە تا ئاسۆی هەناردەکردن

دوای دەستپێکردنی شەڕی ئۆکرانیا، هەندێک لە بەرپرسانی هەرێمی کوردستان باسیان لە توانای یەدەگی گازی ناوچەکە کرد بۆ بەشداریکردن لە دابینکردنی وزەی بازاڕە دەرەکییەکان، لەوانەش ئەوروپا، و ئەم سەرچاوانەیان وەک بژاردەیەکی شاراوە بۆ هەمەجۆرکردنی سەرچاوەکانی دابینکردنی گازی ئەوروپا لەقەڵەمدا.

بەڵام هێنانەدی سیناریۆیەکی لەو شێوەیە ڕووبەڕووی چەندین ئاستەنگی سیاسی، ئەمنی و ژێرخانی بووەوە و پرۆسەی گەشەپێدانی پڕۆژەکانی هەناردەکردن بە وریایییەکی زیاترەوە پێڕەو کرا. لە ئەنجامدا، لە قۆناغی ئێستادا سەرنجی سەرەکی خراوەتە سەر زیادبوونی بەرهەمهێنانی گاز، دابینکردنی کارەبای عێراق و بەهێزکردنی ژێرخانی ناوخۆیی، ئەگەرچی بژاردەی هەناردەکردن بۆ بازاڕەکانی ناوچەکە و ئەوروپا هێشتا وەک ئامانجێکی درێژخایەن لەئارادایە.

بە گشتی، گەشەپێدانی کێڵگە گازییەکانی کۆرمۆر و چەمچەماڵ تەنیا پڕۆژەیەکی وزە نییە؛ بەڵکوو سەرەتای سەرهەڵدانی نەزمێکی نوێیە لە جیۆپۆلیتیکی وزەی عێراقدا؛ نەزمێک کە دەتوانێت هاوکات کاریگەری لەسەر هاوسەنگی هێز لە نێوان هەولێر و بەغدا، ڕکابەری ناوخۆیی نێوان پارتە سەرەکییەکانی هەرێم، هەژموونی ناوچەیی ئێران و ستراتیژی ئەمریکا لە عێراقدا هەبێت.

نەشناڵ کانتێکست