بەپێی هەواڵی کوردپرێس، پاش پێکهێنانی پەرلەمانی نوێی سووریا کە لە ٢١٠ ئەندام پێکدێت، یەکێک لە گرنگترین بابەتەکانی جێی باس، ڕێژەی هاوتەریبی نوێنەرایەتی ئەتنیکە جیاوازەکانە لەگەڵ ڕێژەی دانیشتوانی ڕاستەقینەیاندا. دونیا باشول، توێژەری کاروباری ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست، لە شیکارییەکدا کە لە تۆڕی کۆمەڵایەتی ئێکس بڵاویکردووەتەوە، پێی وایە هەموو لایەنەکان تا ڕادەیەک لە ڕاگەیاندنی ژمارەی دانیشتوانی خۆیاندا زیادەڕەوی دەکەن، بەڵام سەبارەت بە کورد، تورکمان و کەمینەکانی تر، چەند خاڵێکی گرنگ هەن.

بە وتەی ناوبراو، سەرەکیترین باس پەیوەندی بە ژمارەی دانیشتوانی کورد و ئەم پرسیارەوە هەیە کە ئایا ئەوان لە پەرلەماندا کەمتر لە پشکی ڕاستەقینەی خۆیان نوێنەرایەتی کراون یان نا. باشول دەنووسێت بە پێچەوانەی زۆرێک لە وڵاتانی ناوچەکە، ناوچە سەرەکییەکانی نیشتەجێبوونی کوردانی سووریا بە باشی ناسراون و بەڵگەنامەیان لەسەرە؛ چونکە زۆرێک لە گوند و شارۆچکە کوردنشینەکان لە کۆتایی سەدەی نۆزدەهەم و سەدەی بیستەمدا شێوەیان گرتووە و سەرچاوەی مێژوویی فرەچەشن لەسەریان هەیە.

ئەو لە هەمان کاتدا ڕەخنە لە ئەدای هێزەکانی یەکینەکانی پاراستنی گەل (YPG) و هێزەکانی سووریای دیموکرات (SDF) دەگرێت و دەڵێت ئەم هێزانە لە ماوەی کۆنترۆڵی خۆیاندا هەرگیز سەرژمێرییەکی فەرمییان لەسەر بنەمای ناسنامەی نەتەوەیی ئەنجام نەدا؛ کارێک کە بە بڕوای ئەو دەبووە هۆی بەهێزکردنی پێگەی سیاسی کورد لە ئایندەدا.

باشول استدلال دەکات کە ڕێبەرانی YPG و SDF لە جیاتی تەرکیزکردن لەسەر چەسپاندنی ئەو ناوچانەی کە زۆرینەی ڕاستەقینەیان کوردە، تەرکیزیان کردە سەر گێڕانەوەی "بوونی مێژوویی کورد" لە ناوچەکانی وەک ڕەققە، دێرەزوور، ته‌بقه و مەنبج بۆ ئەوەی بوونی سەربازی خۆیان پاساو بدەن. بە بڕوای ئەو، ئەم سیاستە بووە هۆی ئەوەی ناوچە عەرەبنشینەکانیش بکەونە ناو پێکهاتە کارگێڕییەکانی ژێر کۆنترۆڵی ئەم هێزانە؛ بابەتێک کە ئێستا لە زیانی کێشی سیاسی کورد شکاوەتەوە.

ئەو دەشڵێت ئەگەر لەو ماوەیەدا سەرژمێری نەتەوەیی بکرابایە و سنوورە کارگێڕییە نوێیەکان لەسەر بنەمای ئەو ناوچانە بکێشرابان کە زۆرینەیان کوردن، کورد لە هەڵبژاردنەکانی ئایندەی سووریادا چانسی زیاتری دەبوو بۆ بەدەستهێنانی کورسییەکانی پەرلەمان. بەڵام سنوورە کارگێڕییەکانی ئێستا، بەهۆی تێکەڵکردنی حەشیمەتی گەورەی عەرەب لە بازنەکانی هەڵبژاردندا، لە ڕوانگەی ئەوەوە لە بەرژەوەندی عەرەب و لە زیانی کورد کار دەکات.

باشول هەروەها پێی وایە YPG نیگایەکی درێژخایەنی بۆ بنیاتنانی دامەزراوە کارگێڕییەکان نەبوو و لە جیاتی دروستکردنی پێکهاتەی بیرۆکراتی بەردەوام، تەرکیزی کردە سەر پڕۆژەکانی وەک "گوندەکانی ژنان" و ئەنجومەنە خۆجێییەکان؛ کارێک کە بە وتەی ئەو ڕێگر بوو لە شێوەگرتنی چینێکی بیرۆکراتی کارامە لە ناوچە کوردنشینەکاندا.

ئەو یەکێکی تر لە کێشەکان بە کۆچی بەربڵاوی کوردانی سووریا لە دوای جەنگ دەزانێت. بە وتەی ئەو، بەشێکی گەورەی کورد ئێستا لە ئەورووپا و تورکیا دەژین و زۆرینەیان ئارەزووی گەڕانەوەیان نییە؛ چونکە هێشتا نیگەرانی نائەمنی، ناshared ناکۆکی ناوخۆیی و کێشەکانی پەیوەست بە هێزەکانی پێشووی YPGن. سەرەڕای ئەمەش، تەنانەت لە ئەگەری گەڕانەوەشدا، سەلماندنی ڕەگەزنامەی سووری بۆ زۆرێکیان قورس دەبێت؛ چونکە لە سەردەمی حکوومەتی بەعسدا، ژمارەیەکی زۆر لە کورد لە وەرگرتنی بەڵگەنامەکانی ناسنامە بێبەش کرابوون.

ئەم شیکەرەوەیە هەروەها پێی وایە هەرچەندە YPG نوێنەرایەتی تەواوی کۆمەڵگەی کوردانی سووریای نەدەکرد، بەڵام میراتی ئەم گروپە کاریگەری لەسەر پێگەی سیاسی کورد داناوە. ئەو دەڵێت پەیوەندییە دژبەرانەکانی YPG لەگەڵ تورکیا ــ کە ئێستا یەکێک لە کارەکتەرە سەرەکییەکانی سووریا ئەژمار دەکرێت ــ و ئەو گرژیانەی لەگەڵ دامەزراوە دەوڵەتییەکانی سووریا دروستبوون، بووەتە هۆی ئەوەی کورد باجی سیاسی ئەم قۆناغە بدات. بە وتەی ئەو، لە دۆخی ئێستادا ژمارەی نوێنەرانی کورد لە پەرلەماندا نزیکەی هاوتایە لەگەڵ ژمارەی نوێنەرانی تورکمانەکان.

باشول سەبارەت بە تورکمانەکانی سووریاش دەنووسێت کە خەمڵاندنە بەردەستەکان دەربارەی ژمارەی دانیشتوانیان زۆر دژبەیەک و ناڕوونن؛ هەندێک لە چوار ملیۆن کەس قسە دەکەن و هەندێکی تر تەنها ١٠٠ بۆ ٢٠٠ هەزار کەس دەخەمڵێنن، لە کاتێکدا بە بڕوای ئەو هیچ کام لەم ژمارانە ورد نین.

ئەو هۆکاری ئەم جیاوازییە بۆ پرۆسەی خێرای توانەوەی (هاوشێوەبوونی) تورکمانەکان لە ناو کۆمەڵگە عەرەبییەکاندا دەگەڕێنێتەوە و دەڵێت زۆرێک لەو خێزانانەی چەند دەیەیەک لەمەوبەر خۆیان وەک تورکمان دەناساند، ئەمڕۆ تەواو ناسنامەی عەرەبییان وەرگرتووە. لە ڕوانگەی ئەوەوە، هەبوونی ڕەچەڵەکی تورکمانی یان ناوی بنەماڵەی "الترکی" لایەنەن بە مانای پاراستنی ناسنامەی نەتەوەیی تورکمانی نایەت.

باشول لە درێژەدا جەخت دەکاتەوە کە بە پێچەوانەی کورد، کە بەهۆی ئەزموونە مێژووییەکان، پەیوەندی لەگەڵ کوردانی تورکیا و عێراق و شێوەگرتنی پێکهاتە نیمچەدەوڵەتییەکان لە ساڵی ٢٠١١وە، ئاستێکی بەرزیان لە ناسنامەی نەتەوەیی و سیاسی پاراستووە، تورکمانەکانی سووریا بە شێوەیەکی پەرشوبڵاو دەژین و یەکگرتوویی ناسنامەی کەم تریان هەیە.

ناوبراو هەروەها پێشبینی دەکات کۆمەڵگەی دروزیش بەهۆی پەیوەندییەکانی لەگەڵ ئیسرائیل و پاراستنی خۆبەڕێوەبەریی ناوچە دروزییەکان لە ساڵانی ڕابردوودا، کەمتر لە پشکی دیموگرافی خۆی لە پەرلەماندا نوێنەرایەتی هەبێت. سەبارەت بە شەرکەسەکانیش پێی وایە هەرچەندە ژمارەی نوێنەرانیان کەمە، بەڵام کاریگەریی سەرەکی ئەم کۆمەڵگەیە لەناو سوپا و دەزگای بیرۆکراسی سووریادا دەمێنێتەوە.

باشول لە کۆتاییدا دەگاتە ئەو ئەنجامەی کە ئەگەرچی لە ئێستادا کورد و تورکمان هەر کامەیان نزیکەی ١٢ نوێنەریان لە پەرلەمانی نوێی سووریادا هەیە، بەڵام بەهۆی جیاوازی لە یەکگرتوویی ناسنامە، پەرشوبڵاوی جوگرافی و پرۆسە دیموگرافییەکان، کێشی ڕاستەقینەی سیاسی ئەم دوو کۆمەڵگەیە لە ئایندەدا وەک یەک نابێت.