بەپێی هەواڵی کوردپرێس، عەبدوڵڵا ئۆجەلان، ڕێبەری زیندانیکراوی پارتی کرێکارانی کوردستان (PKK)، دوای بانگەوازە مێژووییەکەی لە ٢٧ی شوباتی ٢٠٢٥ بۆ کۆتاییهێنان بە خەباتی چەکداری و گۆڕینی ئاراستە بەرەو چارەسەری سیاسی، چەمکی "تێکەڵبوونی دیموکراتیک"ی کردووەتە تەوەرەی سەرەکی بیرکردنەوەی خۆی. ئەم گۆڕانکارییە هزرییە، بەتایبەت دوای ڕاگەیاندنی فەرمیی هەڵوەشاندنەوەی پەکەکە لە مەی ٢٠٢٥ و دەستپێکردنی چالاکییەکانی لەژێر ناوی نوێی «بزووتنەوەی ئاپۆیی»، بووەتە باسی گەرمی داهاتووی پرسی کورد لە تورکیا و ناوچەکە.

لە خەباتی چەکدارییەوە بۆ «واقیعێکی نوێی سیاسی»

ئۆجەلان لە پەیامەکەیدا ئاماژەی بەوە کرد کە گۆڕانکارییە جیۆپۆلەتیکییەکان و کەمبوونەوەی سیاسەتی نکۆڵیکردن لە کورد، شێوازێکی نوێی خەباتی سیاسی دەخوازن. لەسەر ئەم بنەمایەش داوای دانانی چەکی کرد؛ پڕۆسەیەک کە بە ئاگربەستی یەک لایەنە و مەراسیمی هێمایی سوتاندنی چەکەکان لە هاوینی ٢٠٢٥دا دەستی پێکرد.

بە بڕوای ئۆجەلان، کۆتایی هاتنی خەباتی چەکداری بە واتای کۆتایی هاتنی بزووتنەوەکە نییە، بەڵکو دەستپێکی واقیعێکی نوێی سیاسییە کە تێیدا خەبات لە ڕێگەی کۆمەڵگەی مەدەنی، ئەنجومەنەکان و دامەزراوە خۆجێییەکانەوە بەردەوام دەبێت.

«تێکەڵبوونی دیموکراتیک» چییە؟

"جۆست یونگەردن"، توێژەری هۆڵەندی و مامۆستای زانکۆی واگێنینگن، لە گوتارێکدا ڕوونیکردووەتەوە کە ئەم چەمکە نوێیە، درێژکراوەی سێ چەمکی پێشووی ئۆجەلانە:

خۆبەڕێوەبەریی دیموکراتیک

کۆنفیدراڵیزمی دیموکراتیک

کۆماری دیموکراتیک

ئەم تێڕوانینە بە واتای تواندنەوە لەناو پێکهاتەی ئێستای دەوڵەتی تورکیادا نییە، بەڵکو بانگهێشتێکە بۆ دروستکردنی سیاسەتێکی سەربەخۆ لە دەوڵەت.

جیاوازیی ستراتیژی نوێی ئۆجەلان

یونگەردن پێی وایە جیاوازی سەرەکی ئەم قۆناغە لەوەدایە کە لە ڕابردوودا هەنگاوەکانی پەکەکە بەند بوون بە هەنگاوی بەرامبەری تورکیاوە. بەڵام ئەمجارە، ئۆجەلان کۆتاییهێنان بە خەباتی چەکداری نەک وەک ئەنجامی ڕێککەوتنێکی سیاسی، بەڵکو وەک سەرەتایەک بۆ دەستپێکردنی پڕۆسەیەکی نوێی سیاسی لەقەڵەم داوە؛ واتە هەنگاوێکی "یەک لایەنە" بۆ کردنەوەی ڕێگای سیاسەتی دیموکراتیک، نەک مامەڵەیەک بۆ ئیمتیاز وەرگرتنی خێرا لە دەوڵەت.

گومانی کوردان و گوتاری «تورکیای بێ تیرۆر»

سەرەڕای ئەم هەنگاوانە، بەشێکی زۆری کۆمەڵگەی کوردی بە گومانەوە دەڕواننە ئەم دۆخە، چونکە دەوڵەتی تورکیا هیچ هەنگاوێکی کۆنکرێتی و کرداریی نەناوە. لە بەرامبەردا، پارتی داد و گەشەپێدان (ئاکاپە) و پارتی بزووتنەوەی نەتەوەیی (مەهەپە)، ئەم پڕۆسەیە تەنیا لە چوارچێوەی پڕۆژەی «تورکیای بێ تیرۆر»دا دەبینن و پرسی کورد کورت دەکەنەوە بۆ بوون یان نەبوونی پەکەکە. ئەمەش وایکردووە زۆرێک لە کوردان گەشبین نەبن بە چارەسەرێکی ڕاستەقینە.

تیۆری ئۆجەلان لەسەر دەوڵەت و کۆمەڵگە

ئۆجەلان لە مانیفێستە نوێیەکەیدا کە لە ساڵی ٢٠٢٦دا بڵاوکراوەتەوە، مێژوو لەسەر بنەمای ململانێی هەمیشەیی نێوان "دەوڵەت" و "کۆمەڵگە" لێکدەداتەوە. بە بڕوای ئەو، دەوڵەت-نەتەوەی مۆدێرن ئامرازێکە بۆ یەکدەستکردنی ناسنامەکان و سەپاندنی دەسەڵات، لە کاتێکدا ئازادی و مافی چارەی خۆنووسین لە "خۆڕێکخستنی دیموکراتیکی کۆمەڵگە"دایە، نەک لەناو قەوارەی دەوڵەتدا.

سۆسیالیزمێکی بێ دەوڵەت

ئۆجەلان مۆدێلێکی نوێی سۆسیالیزم بۆ سەدەی بیستویەک پێشکەش دەکات. ئەو پێی وایە شکستی سۆسیالیزمی سەدەی بیستەم بەهۆی لۆژیکی دەوڵەتگەراییەوە بوو. بۆیە سۆسیالیزمی نوێ نابێت لە ڕێگەی گرتنەدەستی دەسەڵاتی دەوڵەت یان حکومەتی حزبییەوە بێت، بەڵکو دەبێت لەسەر بنەمای ڕێکخستنی دیموکراتیکی پەیوەندییەکانی نێوان کۆمەڵگە و دامەزراوە سیاسییەکان بێت؛ سیستەمێک کە ناوی دەنێت «یەکێتیی نەتەوە دیموکراتیکەکان».

توندوتیژی؛ بەشێک لە لۆژیکی دەوڵەت

یەکێک لە گرنگترین تەوەرەکانی فیکری نوێی ئۆجەلان، دوورخستنەوەی توندوتیژییە لە سیاسەت. ئەو پێی وایە خەباتی چەکداریی درێژخایەن لەوانەیە هەمان ئەو پێکهاتە سەرکوتکەرانە بەرهەم بهێنێتەوە کە دەیەوێت لەناویانبەرێت. بۆیە گۆڕانکاریی سیاسی لە ڕێگەی گفتوگۆی نێوان کۆمەڵگەی خۆڕێکخراو و پێکهاتەکانی دەوڵەتەوە بە گونجاو دەزانێت.

پێناسەکردنەوەی هاوڵاتیبوون و ناسنامە

له‌م دیدگا نوێیه‌دا:

هاوڵاتیبوون: تەنیا پێگەیەکی یاسایی نییە کە دەوڵەت بیبەخشێت، بەڵکو لە ڕێگەی بەشداریی بەکۆمەڵ و ئەنجومەنە خۆجێییەکانەوە پێناسە دەکرێت.

ناسنامەی کوردی: ئامانجێکی کۆتایی نییە، بەڵکو ئامرازێکە بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی چەوسانەوە. بزووتنەوەی کورد پڕۆژەی دروستکردنی دەوڵەت-نەتەوەی کوردی وەلا ناوە و بەرەو سیاسەتێکی "پاش-نەتەوەیی" هەنگاو دەنێت.

پرسی ژنان: بووەتە بەشێکی بنەڕەتی لە پڕۆژە سیاسییەکە لە ڕێگەی سیستەمی هاوسەرۆکایەتی و تیۆری "ژنۆلۆژی"یەوە.

ئۆجەلان بە تەواوی چی دەوێت؟

یونگەردن لە کۆتایی گوتارەکەیدا دەنووسێت: ئۆجەلان بەدوای سیستمێکدا دەگەڕێت کە تێیدا ناسنامەی کوردی چیتر وەک هەڕەشە بۆ سەر دەوڵەت نەبینرێت و پێکەوەژیانێکی دیموکراتیک بێتە کایەوە. بەڵام ئەم پڕۆژەیە لەبەردەم دوو تەحەدای گەورەدایە:

بەردەوامیی ڕوانگەی ئەمنیی و نەتەوەپەرستانەی دەوڵەتی تورکیا.

توانای ڕاستەقینەی کۆمەڵگەی کوردی بۆ دروستکردنی دامەزراوە و ئەنجومەنی پایەدار و خۆجێیی.

گرنگیی ئەم فیکرە نوێیە تەنیا بە سەرکوت یان سەرکەوتنی پڕۆسەی ئاشتیی ئێستاوە بەند نییە، بەڵکو پەیوەندی بە پرسێکی گەورەترەوە هەیە: ئایا لە جیهانێکی ماندوو بە نەتەوەپەرستی و قەیرانی ئابووری، دەکرێت جۆرێکی نوێ لە پێکەوەژیانی سیاسی دابهێنرێت؟