بەپێی هەواڵی کوردپرێس، لە کاتێکدا کە تێکۆشانی سەربازییەکانی ئەمریکا و ڕژیمی زایۆنی دژ بە ئێران بەردەوامە، هەندێک ڕاپۆرت و قسەوباس سەبارەت بە هەوڵی هەندێک گرووپی چەکدار بۆ سوودوەرگرتن لە دۆخی جەنگی و چوونە ناو خاکی وڵات بڵاو بووەتەوە؛ بابەتێک کە بە بۆچوونی زۆربەی شرۆڤەکارە سیاسییەکان دەتوانێت دەرئەنجامێکی زیاتر لە هەڕەشەیەکی ئاسایشی هەبێت و تەنانەت بنەماکانی هاوبەستێتی نیشتمانی و پێویستییەکانی دەوڵەت–نەتەوەش کاریگەری لەسەر دروست بکات. لەم بارودۆخەدا، پاراستنی یەکگرتوویی ناوخۆیی، بەهێزکردنی متمانە لەنێوان دەسەڵات و کۆمەڵگا و دوورکەوتنەوە لە هەر جۆرە ڕێبازێکی توندوتیژانە لەو بابەتانەن کە شارەزایان زۆر جەختیان لەسەر دەکەن.
هەواڵنێری کوردپرس لە پەیوەندی بەو بابەتەدا، لە گفتوگۆیەکی تایبەتدا لەگەڵ حوسێن ئەلماسی، چالاکی سیاسیی بەئەزموون لە کوردستان، هەوڵی داوە ڕوونکردنەوەی لایەنە جیاوازی ئەم بابەتە، ڕەگی لایەنگری بەشیک لە ڕەوتەکان بۆ چالاکی چەکداری و هەروەها پێویستییەکانی بەهێزکردنی هاوبەستێتی نیشتمانی لە بارودۆخی هەستیاری ئێستادا بخاتە بەر لێکۆڵینەوە. لێرەدا دەقە تەواوەکەی ئەم گفتوگۆیە دەخوێننەوە.
کوردپرس:
لە بارودۆخی جەنگیی ئێستادا، باسکردنی چالاکیی گرووپە چەکدارەکان لە ناو وڵات چی دەرئەنجامێکی دەتوانێت هەبێت؟
ئەلماسی:هەر جۆرە چالاکییەکی چەکدار لەم بارودۆخەدا هەڕەشەیەکی گەورە بۆ یەکپارچەیی نیشتمانی دادەنرێت. کاتێک وڵات ڕووبەڕووی جەنگێکی دەرەکی دەبێتەوە، گواستنەوەی ملمـلانێ بۆ ناو سنوورەکان دەتوانێت بارودۆخەکە زیاتر ئاڵۆز و مەترسیدار بکات.
بە شێوەیەکی سروشتی خەڵک زیاترین ترسیان لە بوونی گرووپە چەکدارەکان لە ناو وڵاتە و نیگەرانن سەبارەت بە داهاتوو و ئاسایشی کۆمەڵگا.
بەڵام دامەزراوە بەرپرسیارەکان بە پاراستنی سنوورەکان هەوڵ دەدەن ڕێگری لە چوونە ناوەوەی ئەم جۆرە گرووپانە بکەن؛ هەرچەندە ئەگەری سوودوەرگرتن لە بارودۆخی جەنگی یان تەنانەت خیانەتی هەندێک توخمە ناوخۆیی بابەتێکە کە هەمیشە لەلایەن دامەزراوە ئاسایشییەکانەوە گرنگی پێدراوە.
کوردپرس:
ئێوە لە شیکردنەوەکانتاندا ئاماژە بە چەمکی «دەوڵەت–نەتەوە» دەکەن. ئەم چەمکە چی پەیوەندییەکی بە بارودۆخی ئێستا هەیە؟
ئەلماسی:دروستبوونی چەمکی «دەوڵەت–نەتەوە» دوای پەیمانی وێستفالیا لە ساڵی ١٦٤٨ و پەرەسەندنی دواتری لە چوارچێوەی ڕێکخراوی نەتەوە یەکگرتووەکان، یەکێکە لە گرنگترین دەستکەوتەکانی مرۆڤایەتی لە بوارەی حکمرانیی نوێدا.
ئەمڕۆ بوونی نوێنەرانی زیاتر لە ٢٠٠ دەوڵەت–نەتەوە لە کۆڕ و مەجلیسە نێودەوڵەتییەکان نیشانەی ئەوەیە کە ئەم ساختارە چەندە گرنگە.
دەوڵەت–نەتەوە تەنیا سنوورێکی جوگرافی نییە؛ بەڵکو گشتییەکی هاوبەستە لە خەڵکی کە لەسەر بنەمای مێژوو، کەلتوور و ڕووحی نیشتمانی هاوبەش لە تەنیشت یەکتر دەژین. پاراستنی ئەم بوونەوەرە مێژووییە پێویستی بە پابەندبوونی هاوبەشی «دەسەڵات» و «نەتەوە» بە کۆمەڵێک پێویستی هەیە و هەر لاوازبوونێک لەم پابەندبوونە دەتوانێت کیانی وڵات بخاتە مەترسییەکی گەورەوە.
کوردپرس:
یەکێک لە بابەتانەی کە باس دەکەن، جێگرتنەوەی هاوبەستێتی نیشتمانی بەجای هاوبەستێتییەکانی ترە. مەبەستتان چییە؟
ئەلماسی:یەکێک لە پێویستییە بنەڕەتییەکانی دروستبوونی کۆمەڵگایەکی مەدەنیی چالاک ئەوەیە کە هاوبەستێتی لەسەر بنەمای هاووڵاتیبوون جێگای هاوبەستێتی لەسەر بنەمای هاوئایینی بگرێتەوە.
بەو واتایەی کە هەموو تاکەکانی کۆمەڵگا، بە بێ جیاوازی لە باوەڕ و ڕێباز و گرایشەکان، وەک هاووڵاتییانی یەکسان ماف ببینرێن نەک وەک «ڕەعیت».
لەو چوارچێوەیەدا، چالاکیی حیزبە سیاسییەکان و دامەزراوە مەدەنییەکان نەک تەنیا مافێکە، بەڵکو یەکێکە لە پێویستییەکانی مانەوەی دەوڵەت–نەتەوە.
کوردپرس:
بەڵام هەندێک گرووپ ڕوو لە چالاکیی چەکداری دەکەن. ڕەگی ئەم گۆڕانکارییە لە چی دەبینن؟
ئەلماسی:زۆرجار وەڵامی ئەم پرسیارە دەبێت لە دیاردەیەکدا بدۆزرێتەوە کە پێی دەوترێت «داخستنی سیاسی». کاتێک ڕێگاکانی یاسایی بۆ بەشداریکردنی سیاسی و مەدەنی سنووردار یان داخراو دەبن، گرایش بۆ ڕادیکاڵیسم لە بەشێک لە کۆمەڵگا زیاد دەبێت.
لەبەر ئەوەش دەسەڵاتداران دەبێت بە پابەندبوون بە یاساکانی دیموکراسی و هەنگاونان لە دیموکراسیی کەمترین بۆ دیموکراسیی زۆرترین، مەیدانی چالاکیی مەدەنی و یاسایی بۆ خەڵک فراهم بکەن.
لە هەمان کاتدا، هێزە سیاسییەکانیش پێویستە پابەند بە چالاکییە مەدەنییەکان بمێننەوە، چونکە ڕووکردن لە چەک دەرئەنجامێکی زۆر مەترسیداری لە دوای خۆی هەیە.
کوردپرس:
ئەو دەرئەنجامە مەترسیدارانە کە باس دەکەن، چی لە خۆ دەگرن؟
ئەلماسی: یەکەم دەرئەنجام ئەوەیە کە جەنگی گەریلا ڕێگا بۆ دەستێوەردانی بێگانەکان دەکاتەوە. هێزە دەرەکییەکان کە پشتگیری لە ئەم جۆرە جریانانە دەکەن، بە دوای بەرژەوەندییە نیشتمانییەکانی ئێمەدا نین؛ بەڵکو تەنیا بەرژەوەندییە ستراتیژیکییەکانی خۆیان دەگەڕێن.
لە لایەکی ترەوە، لە ناو جەنگی ناوخۆییەکاندا بنەڕەتاً براوەیەکی ڕاستەقینە بوونی نییە؛ چونکە کوژراوان لە هەردوو لا فرزەندانی یەک نەتەوەن.
لەو بارودۆخەدا سەرچاوە ماددییەکانی وڵات لەناودەچن، یەکپارچەیی خاکی وڵات دەکەوێتە مەترسییەوە و توانای کاریگەریی وڵات لە ئاستی هەرێمی و جیهاندا کەم دەبێتەوە. چەک و مووشەک هەرگیز چارەسەری کێشە سیاسییەکان نەبوون و دەرئەنجامیان تەنیا براکوژی و هەروەها دروستکردنی زەمینە بۆ دابەشبوونی وڵاتە.
کوردپرس:
لە کۆتاییدا، بۆ تێپەڕبوون لەو هەڕەشانە چی ڕێگاکارێک پێشنیار دەکەن؟
ئەلماسی: پاراستنی ئێرانی کۆن کە مێژوویەکی درێژی بە درێژایی مێژووی مرۆڤایەتی هەیە، پێویستی بە هوشیاری و نیشتمانپەروەریی زیاتر هەیە.
دەسەڵات دەبێت بە دوورکەوتنەوە لە لەدەستدانی دەرفەتەکان، ڕێگای گفتوگۆ، سازش و چالاکیی کۆمەڵگای مەدەنی بەهێز بکات و هەر هۆکارێک کە دەبێتە هۆی داخستنی سیاسی لەناوببات.
لە بەرامبەردا، هێزە سیاسییەکانیش دەبێت بە بەهێزکردنی هەستی نیشتمانپەروەری ڕێگا نەدەن ببنە ئامرازێک بەدەست بێگانەکان. هەموومان دەبێت بپذیرین کە ڕێگای خۆشبەختی کۆمەڵگا لە ڕێگای سندووقی دەنگدان، گفتوگۆ و پابەندبوون بە مافەکانی هاووڵاتیان تێدەپەڕێت.
Your Comment